आपल्या समाजात एक विचित्र पण खोलवर रुजलेली मानसिकता आहे.

मुलगा अभ्यासात हुशार असेल, तर त्याने डॉक्टर व्हावं, इंजिनिअर व्हावं किंवा सरकारी नोकरी करावी यालाच यश मानलं जातं. आणि जर एखादं मूल दिवसभर चित्रं काढत असेल, गेम्सबद्दल बोलत असेल, अ‍ॅनिमेशन शिकण्याची इच्छा व्यक्त करत असेल, तर लगेच त्यावर शिक्कामोर्तब होतं “हे सगळं टाईमपास आहे.”

पण खरंच का?

ज्या मोबाईलवर आपण तासनतास गेम खेळतो, ज्या सिनेमांमधले भव्य दृश्य पाहून थक्क होतो, ज्या सुपरहिरोंच्या जगात हरवून जातो त्या सगळ्यामागे अ‍ॅनिमेशन आणि गेमिंग इंडस्ट्री उभी आहे. ही फक्त करमणुकीची दुनिया नाही; ही कल्पनाशक्ती, तंत्रज्ञान, गणित, कोडिंग आणि कलेचा एक अफाट संगम आहे. आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे ही आज जगातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या उद्योगांपैकी एक आहे.

दुर्दैवाने, भारतात आजही या क्षेत्राकडे फार गांभीर्याने पाहिलं जात नाही.

आपण परदेशी गेम्सवर हजारो रुपये खर्च करतो, पण भारतीय गेम किंवा अ‍ॅनिमेशनला पाठिंबा द्यायची वेळ आली, की मागे हटतो. याचं सर्वात जिवंत उदाहरण म्हणजे Raji: An Ancient Epic हा भारतीय गेम.

पुण्यातील एका छोट्या स्टुडिओने भारतीय संस्कृती, महाकाव्यं आणि आपली कला जगासमोर नेण्याचं स्वप्न पाहिलं. त्यांनी वर्षानुवर्षं मेहनत करून जागतिक दर्जाचा गेम तयार केला. त्या गेममध्ये भारतीय मंदिरं होती, आपल्या पुराणकथा होत्या, भारतीय संगीत होतं एक भारतीय आत्मा होता. जगभरातील लोकांनी त्याचं कौतुक केलं. पण ज्या देशासाठी तो बनवला गेला, तिथेच त्याला म्हणावा तसा पाठिंबा मिळाला नाही. हे फक्त एका गेमचं अपयश नव्हतं हे आपल्या मानसिकतेचं प्रतिबिंब होतं.

आपल्याला अजूनही वाटतं की “भारतीय आहे म्हणजे दर्जा कमी असणार.”

हा न्यूनगंड इतका खोलवर गेला आहे की आपण परदेशी गोष्टी वापरण्यात अभिमान मानतो, पण स्वतःच्या मातीतील कल्पनाशक्तीवर विश्वास ठेवायला घाबरतो.

गेमिंग म्हटलं की अनेक पालकांच्या डोळ्यांसमोर फक्त वेळ वाया घालवणारी मुलं दिसतात. पण त्यांना हे दिसत नाही की एक गेम बनवण्यासाठी किती मोठी टीम काम करत असते. त्यामध्ये प्रोग्रामर्स असतात, स्टोरी रायटर्स असतात, म्युझिक कम्पोजर्स असतात, अ‍ॅनिमेटर्स असतात, ग्राफिक डिझाइनर्स असतात. एक छोटासा गेमसुद्धा शेकडो लोकांच्या कल्पनाशक्ती आणि मेहनतीतून तयार होतो. अ‍ॅनिमेशन म्हणजे फक्त “कार्टून” नाही.

आज वैद्यकीय क्षेत्रात ऑपरेशन समजावण्यासाठी 3D अ‍ॅनिमेशन वापरलं जातं. संरक्षण क्षेत्रात युद्धसरावासाठी सिम्युलेशन तयार होतात. आर्किटेक्चरमध्ये इमारती उभ्या राहण्याआधी त्यांचं डिजिटल मॉडेल तयार केलं जातं. म्हणजे हे क्षेत्र केवळ मनोरंजनापुरतं मर्यादित राहिलेलं नाही ते जगाच्या भविष्याचा भाग बनलं आहे.

पण आपण अजूनही सुरक्षित वाटा शोधण्यात अडकून पडलो आहोत.

आपल्या शिक्षणपद्धतीने आपल्याला नोकरी शोधायला शिकवलं निर्माता व्हायला नाही. म्हणूनच आज भारताकडे प्रतिभा असूनही आपण जागतिक कंपन्यांसाठी आउटसोर्सिंगचं काम करतो. आपण दुसऱ्यांची स्वप्नं साकारतो, पण स्वतःचं विश्व निर्माण करण्याचं धाडस करत नाही.

जागतिक गेमिंग इंडस्ट्रीचा महसूल हा चित्रपट आणि संगीत क्षेत्राच्या एकत्रित उत्पन्नापेक्षाही जास्त आहे. आज एखादा कुशल गेम डेव्हलपर किंवा 3D अ‍ॅनिमेटर मोठ्या आयटी इंजिनिअरइतकाच, कधी कधी त्यापेक्षाही जास्त पैसा कमावतो. पण तरीही अनेक तरुण फक्त समाज काय म्हणेल या भीतीने स्वतःच्या आवडीपासून दूर जातात.

प्रत्येक मूल डॉक्टर किंवा इंजिनिअर होण्यासाठी जन्माला येत नाही.

काही मुलांच्या हातात रंग असतात, काहींच्या डोक्यात कथा असतात, तर काहींच्या कल्पनाशक्तीत संपूर्ण डिजिटल विश्व उभं असतं. अशा मुलांना हे क्षेत्र सुरक्षित नाही असं सांगून थांबवण्यापेक्षा, त्यांना योग्य दिशा देणं गरजेचं आहे.

कारण भविष्यातील युद्ध हे केवळ सीमांवर लढलं जाणार नाही; ते कल्पनाशक्ती, तंत्रज्ञान आणि डिजिटल सॉफ्टवेअरच्या माध्यमातून लढलं जाईल.

जगावर फक्त सैन्य राज्य करत नाही कधी कधी कथा, गेम्स आणि संस्कृतीसुद्धा राज्य करतात.

म्हणून आता वेळ आली आहे की आपण आपल्या विचारांची जुनी चौकट मोडावी.

भारतीय अ‍ॅनिमेशन आणि गेमिंगकडे टाईमपास म्हणून नव्हे, तर भविष्यातील आर्थिक आणि सांस्कृतिक शक्ती म्हणून पाहावं.

कारण ज्या दिवशी भारत स्वतःच्या कल्पनाशक्तीवर विश्वास ठेवायला शिकेल, त्या दिवशी आपण फक्त जगाचे ग्राहक राहणार नाही तर जगासाठी नवं डिजिटल विश्व निर्माण करणारे बनू.

शब्दांकन: रुद्र

अ‍ॅनिमेशन आणि गेमिंग: केवळ करमणूक की जागतिक सत्तेची नवी गुरुकिल्ली?

न्यूनगंडाच्या चौकटीपलीकडचे नवे विश्व: अ‍ॅनिमेशन आणि गेमिंगमधील भविष्याचा शोध!