आदरांजली~

गझलांचा आवाज हरवला !

•शशिकांत तोटे
दारव्हा,जि.यवतमाळ

आधुनिक गझल क्षेत्रातील एक लोकप्रिय व्यक्तिमत्व बशीर बद्र यांचे भोपाळ येथे वयाच्या ९१ व्या वर्षी निधन झाले. बशीर बद्र यांचा जन्म १९ फेब्रुवारी १९३५ रोजी उत्तर प्रदेशातील अयोध्या येथे झाला. आधुनिक उर्दू गझलांना सोप्या भाषेत सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचविण्याचा दुर्मिळ पराक्रम त्यांनी केला. त्यांच्या उर्दू रचनेतून प्रेम, एकाकीपणा, विरह, मानवी नात्यांमधील जिव्हाळा, मानवी संभाषणाचा एक भाग बनले होते. उर्दू गझलेच्या जड शब्दांना भाषेच्या बंधनातून बाहेर काढून थेट हृदयापर्यंत पोहोचविण्याचे कसब बशीर बद्र यांच्यात होती.
"सर झुका ओंगे तो पत्थर देवता हो जायेंगे,
इतना मत चाहो उसे, वो बेवफा हो जायेंगे "
ही त्यांच्या प्रसिद्ध रचनेपैकी एक रचना होय. बशीर बद्र यांनी वयाच्या विसाव्या वर्षापासूनच उर्दू काव्यरचना करण्यास सुरुवात केली. त्यांनी अलीगड मुस्लिम विद्यापीठातून आपले उच्च शिक्षण आणि पीएचडी पूर्ण केली. पुढे याच ठिकाणी उर्दूचे प्राध्यापक म्हणून त्यांनी काम केले. १९८७ साली मिरत मध्ये झालेल्या दंगलीदरम्यान त्यांना व्देषाचा सामना करावा लागला होता. दंगली दरम्यान झालेल्या हिंसाचारात त्यांचे घर दंगेखोरांनी जाळले होते. ज्यात, त्यांच्या अनेक ऐतिहासिक,अप्रकाशित, साहित्यकृती, काव्य नष्ट झाले.या घटनेनंतर ते मिरतला गेले.पुढे भोपाळ येथे कायमचे स्थायिक झाले.
" लोक तूट जाते है एक घर बनाने में, तुम तरस नही खाते बसतीया जलाने में "
अशाच एका भावनेनतून निर्माण झालेले हे काव्य. त्यांच्या काव्यांचा प्रभाव केवळ जनसामान्यातच नव्हे, तर देशाच्या राजकीय पटलावर आढळून येतो. भारत पाकिस्तान फाळणी दरम्यान त्यांनी लिहिलेले शेर आजही अनेकांच्या स्मरणात आहे." दुश्मनी जमके करो, लेकिन गुंजईश रहे
जब हम कभी दोस्त बन जाये, तो शर्मिंदा ना हो" प्रस्तुत शेर १९७८ च्या ऐतिहासिक शिमला करारा दरम्यान भारताच्या तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधींनी पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष झुल्फिकार अली भुट्टो यांना ऐकविला होता.त्यांच्या शायरीचा प्रभाव आजही संसद सदस्यावर आहे. जो अनेकदा त्यांच्या भाषणा दरम्यान तोंडावर येतो.

बशीर बद्र यांच्या साहित्यिक योगदानासाठी साहित्य अकादमी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते. तर भारत सरकारने १९९९ मध्ये पद्मश्री या सर्वोच्च नागरी पुरस्काराने सन्मानितही करण्यात आले.आयुष्याच्या अंतिम टप्प्यात त्यांनी लिहिलेल्या गझला ते स्वतःच विसरलेत. कारण त्यांना स्मृतिभ्रंशाचा आजार होता. त्यांनी लिहिलेल्या शब्दरचना रसिकांच्या मनात कायम घर करून राहतील यात शंका नाही.
••••••••••••••••••••••••••••••••••

गझलांचा आवाज हरवला..

प्रख्यात शायर पद्यश्री बशीर बद्र यांचे निधन