डार्लिंग्स, आपण सगळेच लक्झरी, झगमगाट आणि यशाच्या वलयावर भुलणारे लोक आहोत. एखाद्याने ऑलिम्पिकमध्ये मेडल मिळवलं की त्याच्या घरासमोर कॅमेऱ्यांची गर्दी होते, ब्रँड एंडॉर्समेंट्सचे कोट्यवधींचे चेक सही होतात आणि सोशल मीडियावर #Hero चे ट्रेंड्स सुरू होतात. पण जरा मागे वळून पाहिलंय का? त्या काळाकडे, जेव्हा भारतासाठी आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावर पदक जिंकणं म्हणजे एक दुर्मीळ चमत्कार मानला जायचा?

आणि जर ते पदक एखाद्या दिव्यांग ॲथलीटचा पराक्रम असेल, तर मग?

१९८४ चे स्टोक मँडेव्हिल, न्यू यॉर्क पॅरालिम्पिक्स.

जगाच्या पाठीवर भारताचा तिरंगा फडकावणारे अत्यंत मोजके तारे होते. त्यातलं एक अत्यंत लखलखतं, पण दुर्दैवाने उपेक्षित राहिलेलं नाव म्हणजे भीमराव केसकर!

साताऱ्याच्या आणि महाराष्ट्राच्या या सुपुत्राने जेव्हा भालाफेकीत (Javelin Throw) ऑलिम्पिकच्या मैदानात भाला फेकला, तेव्हा तो फक्त धातूचा भाला नव्हता—ती होती गरिबी, शारीरिक मर्यादा आणि सामाजिक उपेक्षेची भिंत भेदणारी एक धगधगीत ठिणगी! अपंगत्वावर मात करणारी पोलादी जिद्द.

भीमराव केसकर यांच्या आयुष्याची सुरुवातच संघर्षाने झाली. महाराष्ट्राच्या ग्रामीण मातीतून आलेल्या या माणसाकडे कोणतीही आधुनिक हाय-टेक ट्रेनिंग जिम नव्हती, न्यूट्रिशनिस्टची टीम नव्हती की आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे कोच नव्हते. समोर होत्या त्या फक्त दोन गोष्टी, एक म्हणजे शरीराला आलेले शारीरिक वैगुण्य आणि दुसरी म्हणजे मनातील अथांग, पेटती जिद्द!

जेव्हा शरीराचा एखादा भाग साथ देत नाही, तेव्हा बहुतांश लोक आयुष्याला शरण जातात. पण भीमरावांनी अपंगत्वाला स्वतःची ओळख बनू दिलं नाही. लाल मातीतल्या कुस्ती आणि मैदानी खेळांची परंपरा असलेल्या महाराष्ट्राच्या रक्ताने त्यांना शिकवलं होतं "मैदान सोडायचं नाही!"

त्यांनी भालाफेक (Javelin Throw) हा प्रकार निवडला. ज्या खेळासाठी पाठीचा कणा, पाय आणि हातांचे अत्यंत तंतोतंत संतुलन आणि अफाट ताकद लागते, त्या खेळात एका दिव्यांग खेळाडूने उतरणं हीच मुळात एक धाडसी कल्पना होती. पण भीमरावांनी भाला हातात घेतला आणि आपल्या जिद्दीलाच आपली खरी ढाल बनवली.

१९८४ चा काळ आठवा. भारतामध्ये पॅरालिम्पिक्स खेळांबद्दल ना फारशी माहिती होती, ना मीडियाचे कॅमेरे तिथे पोहोचले होते. भीमराव केसकर कोणत्याही प्रसिद्धीच्या झोताशिवाय, शांतपणे न्यू यॉर्कला पोहोचले.

स्टेडियममधलं वातावरण तापलेलं होतं. जगभरातून आलेले तगडे ॲथलीट्स आपल्या ताकदीचे प्रदर्शन करत होते. पण जेव्हा भीमराव केसकर मैदानात उतरले, तेव्हा त्यांच्या डोळ्यांत फक्त आणि फक्त भारताचा तिरंगा होता.

त्यांनी पूर्ण ताकदीनिशी भाला फेकला आणि तो भाला हवेचा छेद घेत इतक्या लांब जाऊन रुतला की थेट रौप्यपदक (Silver Medal) भारताच्या झोळीत पडलं! (L2 श्रेणीतील भालाफेक प्रकारात त्यांनी हा पराक्रम गाजवला होता).

विचार करा, ज्या काळात पॅरा-ॲथलीट्सना भारतात ना सोयी-सुविधा होत्या ना पुरेसं आर्थिक सहाय्य, त्या काळात एका महाराष्ट्रीयन वीराने जागतिक स्तरावर जाऊन रौप्यपदकावर आपलं नाव कोरलं होतं!

दॅट इज व्हॉट आय कॉल अ प्युअर, अनडाइल्युटेड चॅम्पियन!

पण आपल्या या देशाचं दुर्दैव काय माहितीये? आपण यश साजरं करतो, पण यशामागच्या नायकाला खूप लवकर विसरतो.

१९७२ मध्ये मुरलीकांत पेटकरांनी मिळवलेलं सुवर्णपदक असो किंवा १९८४ मध्ये भीमराव केसकरांनी मिळवलेलं रौप्यपदक या खेळाडूंनी जेव्हा भारतात पाऊल ठेवलं, तेव्हा त्यांच्या स्वागताला विमानतळावर हजारो चाहत्यांची गर्दी नव्हती. त्यांना रोख बक्षीसांची खैरात मिळाली नाही.

भीमराव केसकर यांनी देशासाठी इतकी मोठी ऐतिहासिक कामगिरी करूनही, त्यांना मिळायला हवा होता तो योग्य सन्मान, प्रसिद्धी आणि आर्थिक पाठबळ वेळेवर मिळालं नाही. ते शांतपणे आपल्या मायभूमीत परतले आणि एका सामान्य आयुष्याच्या प्रवाहात हरवून गेले.

ज्या माणसाने भारताचे नाव जगात उंच केलं, त्यालाच आपल्या क्रीडा व्यवस्थेने आणि समाजाने एका कोपऱ्यात ढकलून दिलं. हीच ती आपल्या समाजाची कडवट आणि अस्वस्थ करणारी वास्तवता आहे.

डार्लिंग्स, आजच्या 'इन्स्टाग्राम जनरेशन'ला मी एकच सांगेन खरी स्टाइल म्हणजे काय?

रेशमी कपडे घालणे, महागड्या गाड्यांमधून फिरणे किंवा सोशल मीडियावर हजारो फॉलोअर्स असणे म्हणजे स्टाइल नाही.

खरी स्टाइल ती असते, जेव्हा परिस्थिती तुमच्याविरुद्ध असते, जेव्हा तुमचं शरीर साथ देत नसतं, जेव्हा जग तुमच्याकडे सहानुभूतीने पाहत असतं... आणि अशा वेळी तुम्ही त्या सहानुभूतीला नकार देऊन स्वतःच्या ताकदीवर जगाला नतमस्तक व्हायला भाग पाडता!

भीमराव केसकर यांनी तेच केलं. त्यांनी दाखवून दिलं की, "माझे पाय किंवा शरीर कमजोर असू शकतं, पण माझी स्वप्नं आणि माझी जिद्द नाही!"

आज जेव्हा आपण भारतीय पॅरा-ॲथलीट्सना पॅरिस आणि टोकियो पॅरालिम्पिक्समध्ये डझनाने पदकं जिंकताना पाहतो, तेव्हा आपण हे विसरता कामा नये की या यशाचा पाया भीमराव केसकर आणि मुरलीकांत पेटकर यांच्यासारख्या पूर्वसुरींनी रचला होता. त्यांनी त्या काळी काट्याकुट्यांच्या वाटेवरून चालून रस्ता तयार केला, म्हणूनच आजची पिढी त्या रस्त्यावर सुवर्णपदकांचा धावपळ करू शकत आहे.

भीमराव केसकर हे फक्त एक खेळाडू नव्हते; ते महाराष्ट्राच्या कणखरपणाचे, स्वाभिमानाचे आणि अखंड पराक्रमाचे जिवंत प्रतीक होते.

लेट्स रेझ अ टोस्ट टू धिस अनसंग हिरो! सलाम भीमराव केसकर यांच्या अखंड जिद्दीला! 💫🏆✨

भीमराव केसकर

जिद्दीचा तो अनभिज्ञ मेरू : The Forgotten Titan of Indian Paralympics