मुंढे साहेब खरंच हवे आहेत?

सध्या गाजत असलेले तडफदार शासकीय अधिकारी तुकाराम मुंडे साहेब यांच्यासारखे अधिकारी खरंच आपल्याला हवे आहेत का? हा प्रश्न माझ्या मनात रुंजी घालत आहे.
आज मुंडे साहेब अन्न व औषध प्रशासनामध्ये अधिकारी आहेत ते तडफदार पणे नियमबाह्य गोष्टी करणाऱ्यां विरोधात कारवाई करीत आहेत. यासाठी सर्वच माध्यमातून तसेच संपूर्ण समाजातून कौतुकाचा वर्षाव आणि मुंडे साहेबांना या पदावर कायम ठेवा आणि बदली करू नका यासाठी व्हाट्सअप चे रकाने भरत आहेत.
आपण कल्पना करू की मुंडे साहेब आमच्या महापालिकेचे कमिशनर म्हणून आले आहेत. त्यांनी आमच्या घराची बाल्कनी झाकून आम्ही आमच्या हॉलमध्ये समाविष्ट करून घेतली आहे. याबाबत बुलडोझर पाठवले तरीही मुंडे साहेब मला हवे आहेत?
माझ्या लेकीचा फ्लॅट समोरच्या टॉवर मध्ये वरच्या मजल्यावर आहे आणि वरचे तीन मधले अनधिकृत आहेत हे सुद्धा मला माहित आहे ते पाडण्याबद्दलची नोटीस त्यांनी पाठवली आहे त्याही वेळेला मला मुंडे साहेब हवे आहेत?
मुंडे साहेब परिवहन आयुक्त आहेत. नियमाविरुद्ध वागणाऱ्यांच्या गाड्या जप्त होत आहेत माझी गाडी जप्त झाली आहे. मला दंड होत आहे. तरीही मुंडे साहेब मला हवेत?
औद्योगिक सचिव म्हणून ते आहेत आणि त्यांनी इन्स्पेक्शनला माझ्याच वर्तमानपत्राच्या प्रेस वर लोक पाठवले आणि तेथे भिंतीपासून मशीनचे अंतर एका मशीन पासून दुसऱ्या मशीन पर्यंत अंतर असे बरेच नियम असतात आणि सर्रास ते नियम पाळलेले नसतात अथवा इतरही काही नियम धाब्यावर बसवले जातात असे मी पाहिलेले आहेत. अशा वेळेला माझ्या प्रेसवर त्यांनी कारवाई केली तर दुसऱ्या दिवशी माझ्याच पेपरमध्ये मी मुंडे साहेब किती कार्यक्षम आहेत याबद्दल अग्रलेख लिहू शकेन?
या प्रत्येक प्रसंगी आणि क्षणी मुंडे साहेबांच्या बदलीसाठी प्रयत्न करणाऱ्यांच्या समूहामध्ये माझा समावेश असेल. कोणत्यातरी पक्षाचे लोक कोणीतरी इंटरेस्टेड उद्योजक यांचे बरोबर ज्यांचे काही थोडेफार नुकसान झाले आहे अर्थात नियम न पाळल्याने तरीही त्या सर्वांना बरोबर घेऊन राजकारणी मंडळी जनमताचा रेटा तयार करण्यात कुशल असतात.
आणि त्यायोगे मुंडे साहेबांची बदली करणे कसे योग्य आहे हे मंत्री महोदयांना दाखवू शकतात.
त्याचप्रमाणे अशा कार्यक्षम अधिकाऱ्यांना तोंडघशी पाडणाऱ्या काही कर्मचाऱ्यांची सुद्धा एक वेगळी बाजू असते.
सगळेच अधिकारी धडा धड धाडी टाकायला सुरूवात करतात. ही सर्व मंडळी झोपलेली असताना एकदम कशी जागी होतात?
या धाडींच्या निमित्ताने जास्तीत जास्त लोकांना जाळ्यात ओढून त्यातून आपले खिसे भरण्याचे कसब त्या कर्मचाऱ्यांच्या अंगी असते. खरं म्हणजे असे अधिकारी अधून मधून आपल्या डिपार्टमेंटला आले तर बरे असेच काही खालच्या कर्मचाऱ्यांना वाटत असते.
काही मंडळी तर असे सांगत असतात “ही सगळी नाटकं आहेत. वरपर्यंत सगळी चेन असते. त्यांना जेव्हा हप्ते वाढवून हवे असतात तेव्हा अशी मोहीम चालू होते. आम्हाला आतून अशा सूचना आहेत की आता वसुली वाढली पाहिजे. त्यामुळे हप्ते वाढवून द्या, नाहीतर कारवाई होणारच. पेपरच्या बातम्या ह्या पेरलेल्या असतात. त्याचा अर्थ फक्त हप्ते वाढवून देणे एवढाच घ्यायचा. त्यामुळे आता हप्ता वाढला आहे, एवढेच लक्षात घेणे”
असे सुद्धा मत निर्माण करून स्वतःच्या स्वार्थासाठी अशा चांगल्या अधिकाऱ्यांचा उपयोग करून घेणारे कमी नाहीत. काही चांगल्या अधिकाऱ्यांच्या बाबतीत असे सांगितले गेलेले मला स्वतःला माहित आहे.
आपल्या व्यवस्थेला लागलेली ही भ्रष्टाचाराची कीड ही इतकी खोलवर रुजलेली आहे आणि या भ्रष्टाचाऱ्यांची मानसिकता इतकी कोडगेपणाची असते की सहजासहजी ही भ्रष्टाचाराची कीड नष्ट होण्यासारखी नाही. एखाद्या किंवा अगदी नगण्य संख्येने असलेल्या लोकांमधून यावर उपाय होणे शक्य आहे असे मला वाटत नाही.
त्याहून महत्त्वाची दुसरी एक गोष्ट म्हणजे स्वार्थ कुणालाही सुटत नाही. मला भ्रष्टाचाराच्या मार्गाने चटकन अडचणीतून बाहेर पडता येत असेल तर मी ते स्वीकारेन. मला माहिती आहे की एक उद्योजक अमेरिकेहून भारतात येऊन उद्योग करण्याचे ठरवतो स्वतःचे भांडवल स्वतः टाकून स्वतःचा उद्योग उभा करतो संपूर्णपणे कुठेही भ्रष्टाचार करायचा नाही हे ठरवतो. प्रत्येक प्रक्रियेला इतका प्रचंड शारीरिक मानसिक त्रास आणि वेळ या गोष्टींमुळे त्याचा उद्योग उभा राहून सुद्धा त्याला खूप मोठा कालावधी लागतो. त्यानंतर सुद्धा या भ्रष्टाचारी दुनियेमध्ये त्याला संपवण्याचे षडयंत्र सुद्धा रचले जाते. शेवटी संपूर्ण व्यवसाय विकून तो पुन्हा अमेरिकेला जातो. तिथे सुखाने उर्वरित जीवन जगतो. उद्योग व्यवसायामध्ये एखादी गोष्ट वेळेवर होण्याला खूप मोठे आर्थिक महत्त्व असते. एखादा व्यवसाय सुरू करताना भ्रष्टाचार करणार नाही असे ठरवत सुरुवात केली आणि नंतर संपूर्ण नुकसानीत गेलो तर मला शहाणा म्हणणार नाहीत. पण भ्रष्टाचार करून माझी कामे वेगाने करून लवकरात लवकर तो उद्योग सुरू करून आणि कोणत्याही मार्गाने त्याचे मार्केटिंग करून मी जरी यशस्वी झालो तर माझा सगळीकडे सत्कार होईल मान मारातब होईल हे मी पाहतो आहे अनुभवले आहे.
शेवटी “ना खाऊंगा ना खाने दूंगा” यापैकी ‘ना खाऊंगा’ एवढेच करणे शक्य आहे. उत्तरार्ध सध्याच्या राज्यप्रणालीमध्ये शक्य असेल असे मला वाटत नाही.
एक मला आठवणारा किस्सा सांगतो मा. अटलबिहारी वाजपेयी पंतप्रधान झाल्यानंतर कुठल्यातरी इंग्लिश मासिकात एक व्यंगचित्र आले होते.
एक व्यक्ती पंतप्रधानांना विचारते “आपण निवडून येण्यापूर्वी दिलेल्या आश्वासनाप्रमाणे आता आपण सत्तेवर आल्यावर सर्व भ्रष्ट लोकांना किती दिवसात दूर करणार?”
त्यावर ते उत्तरतात “ मी ते केले असते नक्कीच. परंतु मग मला एकट्याला हा देश चालवता येईल का?”
या त्यांच्या उत्तरात अर्थात व्यंगचित्रातल्या, माझ्याही प्रश्नाचे उत्तर दडले असावे.
माननीय श्री मुंडे साहेब आपल्याला खरंच हवे आहेत का?
—---- सुनील देशपांडे. (९६५७७०९६४०)

मा. मुंढे साहेब खरंच हवे आहेत का?

मनातले