त्रिस्रोत मंदिर पश्चिम बंगालमधील तिस्ता नदीच्या काठावर वसलेले आहे. सती किंवा शक्तीचा डावा पाय या ठिकाणी पडल्याने माता भ्रामरी देवी मंदिराची निर्मिती झाली. त्रिस्रोत मंदिर हे भ्रामरी देवी मंदिराचे दुसरे नाव आहे. शक्ती आणि सामर्थ्याची देवी, देवी आदिशक्ती, हिला देवी भ्रामरी म्हणूनही ओळखले जाते. हे शतकांपूर्वी स्थापन झालेले एक शक्तीपीठ असल्याने, मंदिराच्या निर्मितीची नेमकी तारीख अजूनही सापडलेली नाही.

भ्रामरी देवी मंदिर हे देवी सती/दुर्गा यांच्याशी संबंधित असलेल्या ५१ शक्तीपीठांपैकी एक आहे. हे पश्चिम बंगालमधील सर्वात प्रसिद्ध शक्तीपीठांपैकी एक आहे. मान्यतेनुसार, पश्चिम बंगालमधील त्रिसूत्री येथे देवी सतीचा डावा पाय पडला होता.

पूजनीय देवता

श्री भ्रामरी शक्तीपीठात शक्तीला काली म्हणून पूजले जाते. येथे देवीसोबत भैरव, म्हणजेच ईश्वर, विराजमान आहेत. शक्ती आणि सामर्थ्याची देवी, आदिशक्ती, हिच्या रूपांपैकी एक म्हणजे देवी भ्रामरी होय. असे मानले जाते की ही देवी सर्व इच्छा पूर्ण करते. लोक विशेषतः धन, आरोग्य आणि मोक्षासाठी, तसेच आपल्या इच्छा पूर्ण करण्यासाठी येथे येतात.

पुराणांनुसार, अरुण नावाचा एक असुर होऊन गेला. त्या असुराने एकदा स्वर्गावर कब्जा केला आणि सर्व देवतांना त्यांच्या स्वर्गलोकातून हाकलून दिले. त्या बंडखोर असुराने देवांच्या पत्नींना किंवा देवींनाही आपल्या अधिपत्याखाली आणण्याचा प्रयत्न केला. तेव्हा त्या देवींनी त्यांच्या संरक्षणासाठी देवी आदिशक्तीची प्रार्थना केली. देवींच्या प्रार्थनेने, देवी आदिशक्तीने एका विशाल मधमाशीचे रूप धारण केले. देवी आदिशक्तीने मधमाश्यांच्या थव्याने त्या असुरावर हल्ला केला. मधमाश्यांनी त्या असुराची छाती फाडून त्याला ठार मारले.

देवी आदिशक्तीने भवर किंवा मधमाशीचे रूप धारण केल्यामुळे, आता त्या देवीला 'भ्रमरी देवी किंवा भुंगा' म्हणून ओळखले जाते. देवी आदिशक्ती, भुंग्याच्या रूपात, मानवतेची रक्षक म्हणून भक्तांचे कल्याण करते. हे मंदिर पश्चिम बंगालच्या प्रसिद्ध शक्तीपीठ दर्शन यात्रेचा एक महत्त्वाचा भाग आहे.

मंदिरात साजरे होणारे सण

अश्विन महिन्यात नवरात्री साजरी केली जाते. नवरात्रीदरम्यान विशेष यज्ञ आणि पूजा केल्या जातात.

चैत्र महिन्यादरम्यान (मार्च-एप्रिल) 'कुंभम' उत्सव साजरा केला जातो.

येथे आणखी काही उत्सव आहेत:

दीपावली
सोमवती अमावस्या
मकर संक्रांती
शरद पौर्णिमा
राम नवमी

जवळपास भेट देण्यासाठी ठिकाने

तिस्ता नदी
योगोमाया काली मंदिर
देवी चूडहुरानी मंदिर
गुजरीमारी चर्च
आदि भामरी देवी मंदिर
काली मंडी जलपाईगुडी

मंदिराची वेळ
सकाळी ८.०० ते सायंकाळी ६ .००

मंदिराचे नियम

पूजा करण्यासाठी मंदिरात प्रवेश करण्यापूर्वी स्नान करून नवीन कपडे घालावेत अशी विनंती करण्यात आली आहे. आरतीला उपस्थित राहणाऱ्यांनी सकाळी काहीही खाऊ नये. नियमित किंवा विशेष पूजेसाठी मंदिराच्या आवारात असलेल्या भाविकांनाही हाच निर्बंध लागू होतो.

कसे पोहचायचे

१. रस्त्याने

पश्चिम बंगाल एका व्यापक आणि सुनियोजित रस्ते प्रणालीद्वारे जोडलेले आहे. अनेक राज्य आणि राष्ट्रीय महामार्ग राज्यातून जातात. बिहार, ओरिसा आणि झारखंडसारख्या जवळच्या राज्यांमधून रस्त्याने या राज्यात सहज पोहोचता येते.

२. हवाई मार्गाने

पश्चिम बंगालमध्ये हवाई मार्गाने पोहोचता येते. हा प्रवास सोपा आणि सोयीस्कर आहे. भारतातील प्रमुख शहरांमधून जवळपास सर्व सार्वजनिक आणि व्यावसायिक विमान कंपन्या या राज्यासाठी नियमित विमानसेवा देतात. सिलीगुडीजवळच्या बागडोगरा येथील देशांतर्गत विमानतळाव्यतिरिक्त, पश्चिम बंगालची राजधानी कोलकाता येथे नेताजी सुभाषचंद्र बोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ नावाचे एक आंतरराष्ट्रीय विमानतळही आहे.

३. रेल्वेने

राज्यातील सर्व प्रमुख शहरे कोलकाता आणि बागडोगरा येथून रस्ते आणि रेल्वेमार्गांनी चांगल्या प्रकारे जोडलेली आहेत. सिलिगुडीच्या जवळ असलेल्या न्यू जलपाईगुडी व्यतिरिक्त, राज्यातील महत्त्वाची स्थानके हावडा आणि सियालदाह आहेत, जी दोन्ही राज्याची राजधानी कोलकाताला सेवा देतात. राज्यातील इतर अतिरिक्त रेल्वे स्थानके देशभरातील महत्त्वाच्या शहरांशी सातत्यपूर्ण संपर्क साधतात. पश्चिम बंगालला उर्वरित भारताशी असलेल्या आपल्या उत्कृष्ट रेल्वे जोडणीचा अभिमान वाटू शकतो.
-अभिलाषा देशपांडे

मां भ्रामरी देवी - ओळख, इतिहास आणि मंदिराच्या वेळा

त्रिस्रोता मां भ्रमरी शक्तीपीठ/भ्रमरी