आज मला सफाई कर्मचारी या विषयावर लिहावसं वाटलं म्हणून मी लिहिण्यास बसले. असं क?ा त्याच व्यक्तीवर लिहावसं क?ा वाटलं कारण माझ्या समोरील ज्वलंत उदाहरण मी माझ्या डोळ्यांनी पाहिले आहे...
म्हणून मला या चतुर्थ श्रेणीतील व्यक्तींविषयी लिहावसं वाटल...
सरकारने आपल्याला वारंवार सूचना दिलेल्या आहेत...
" स्वच्छ भारत अभियान "
ही जोपासना रस्त्याच्या कडेला एखाद्या भिंती फलकावर लिहिलेले असते... ओला कचरा आणि सुका कचरा वेगवेगळ्या डस्टबिन मध्ये गोळा करून ठेवणे म्हणजे रोगराई पासून आपण सुरक्षित राहू शकू...

पण आपण नागरिक याची घ्यायची तेवढी दखल घेतो क?ा तर उत्तरच असेल नाही...
सफाई कर्मचारी हा पण एक माणूसच आहे ना ? त्याच्याही घरी लहान मुलं,बायको, वृद्ध आई-वडील आहेतच ना? मग त्याच्या सुरक्षेतेची काळजी कोण घेणार आपण नागरिकच आपणही त्या व्यक्तीप्रमाणे माणसंच आहोत ना...

मग वारंवार सूचना देऊनही माणसं शिस्तीचे पालन तर करतच नाही. पण ओला आणि सुका कचरा मात्र एकत्र करून कचऱ्याच्या गाडीत टाकतात...
मी कित्येकदा स्वतःच्या डोळ्यांनी हे पाहिलं आहे आणि त्या व्यक्तींना ओरडलेही आहे, थोडं सुद्धा तुम्हाला शिस्तीचं पालन करता येत नाही का? आपल्याला नगरपालिकेने ओला सुख्या कचऱ्यासाठी वेगवेगळ्या डस्टबिन दिलेले आहेत. तरीसुद्धा या व्यक्ती एकाच डजबींमध्ये सर्व कचरा एकत्र गोळा करून कचऱ्याची गाडी आली की टाकून देतात.आणि दुसरी डस्टबिन उन्हाळी पदार्थ वाळवणीची त्या डस्टबिनमध्ये भरून ठेवतात मी स्वतः डोळ्यांनी पाहिले शिवाय इथे लिहीत नाही पालिकेने मागे आमच्या काय इतर ठिकाणी जागोजागी डस्टबिन वाटले आहेत. अहो ही माणसे दोन पेक्षा कितीतरी डस्टबिन घरी घेऊन आलेले आहेत हावरटा सारखे त्या डजबींवर पण तुटून पडलेली माणसे मी पाहिलेली आहेत...
मग तुम्ही हे घेता ना... मग त्याचा वापर ओला कचरा आणि सुका कचरा वेगळ्या ठेवण्याकरिता केला पाहिजे की नाही.
पण आपणच काय सगळीच हे करत नाही...

माझ्याच परिसरातील कॉलनीमध्ये सकाळी लवकरच त्या मावशी यायच्या झाडू मारण्याकरिता आणि हा आपला जनसमुदाय किती वेळा सांगितलं.की कचरा कचऱ्याच्या डब्यात टाका,पण सरळ रोडवर आणून खरकट टाकून देतात. मी हे दृश्य रोज पाहायची आणि त्या लोकांना ओरडायची सुद्धा पण माझ्या नजरेला चकवा देऊन गुपचूप कचरा रोडवर आणून टाकायचे.त्या मावशी रोज सकाळी सकाळी मोठमोठ्याने शिव्या देत असायच्या कचऱ्याची गाडी येते ना मग हे खरकट त्यात टाकत जा..पण ही माणसं ऐकतील खरी...
मी हे रोज पाहायची आणि जो दिसेल त्याला तिथेच बोलायची पण म्हणावा तसा या व्यक्तींवर काहीही परिणाम होताना मला जाणवलं नाही...

एक दिवस मी तिथे फलक लावला येथे जो कोणी कचरा टाकेन तो म्हणजे...[मी गाढव आहे,मी इथे कचरा टाकतो.]
पण त्याचा काहीही परिणाम या नागरिकांवर झालेला नाही तीळ मात्र फरक पडत नाही यांना... शेवटी रोडवरील कचरा मी उचलून कचरा गाडी आली की त्यात टाकलेला आहे. हेच नागरिक पाहतात पण काडीचा त्यांना फरक पडत नाही. आणि हेच दृश्य त्या झाडूवाल्या मावशी आणि घंटागाडी वाली माणसे रोज पाहायची मी सर्वांना बोलायची ही आणि स्वतःपासून सुरुवात म्हणजे रस्त्यावरील कचरा सुद्धा मी त्या गाडीत गोळा करून टाकायचे माझ्या घरात मी ओला कचरा आणि सुका कचरा अशा दोन बादल मी केलेल्या आहेत आणि हे शिस्तीचे पालन मी करते हे त्या सफाई कर्मचाऱ्यांच्या लक्षात येत होतं तेही डोळ्यांनी पहायचे....

मला वाईट वाटतं याचं आपल्यासारखी तीही माणसंच आहेत आपल्याला घाण वाटते मग त्यांना नसेल का वाटत ओला कचरा सुका कचरा ही सफाई कर्मचारी त्या कर्मचाऱ्यांच्या ढिगारावर उभे राहून त्यांचं काम ते प्रामाणिकपणे करत असतात मग आपणही थोडं जबाबदारीने वागून त्यांना सहकार्य केले पाहिजे ना....

आत्ताचीच ही गोष्ट आहे पाच जुलै रविवार होता सुट्टीचा दिवस होता मी सुट्टी असल्या कारणाने गाढ झोपले होते घंटागाडी [कचऱ्याची गाडी]सकाळी आली नेहमीच्याच जागेवरती गाडी थांबते पण मी कचरा टाकायला बाहेर आले नाही म्हणून घंटागाडी वाल्याने कंटिन्यू त्या गाडीतील गाण्याचा "जागो भारत जागो" हे गाणं चालू ठेवलं. तरीही मला जाग आली नव्हती नाईलाजाने त्या व्यक्तीने माझ्या घरासमोर गाडी उभी केली आणि गाडीतील हॉर्न वाजवून मला जागं केलं...
काय पडले हो त्यांना पण त्या दादांनी मी बाहेर येत पर्यंत गाडी माझ्या दारासमोर उभी केली एरवी ते थांबत सुद्धा नाही मी जागी होता क्षणी बाहेर पळत आले कचरा टाकण्यास त्या दादांचे लक्ष माझ्या दरवाज्याकडे होतो मला काही न बोलता ते बिचारे तिथेच थांबले होते मी त्यांना धन्यवाद म्हणून आत आले...
पुन्हा आजची गोष्ट 9 जुलै बाहेर मुसळधार पाऊस पडत असल्याने घंटागाडीचा आवाज मला ऐकू आला नाही पण त्या दादांनी गाडी थेट माझ्या दारासमोर उभी केली का? तर, पाऊस मुसळधार पडत होता पण मला लवकरात लवकर कचरा टाकता यावा म्हणून त्यांनी तसं केलं असावं असं माझ्या मनातील मत मी तयार केलं...
का? कोणी कोणासाठी इतकं करेल... पण मला इथे सांगावसं वाटतं कारण मीही त्या दादांना तेवढं सहकार्य करते आज ते आपल्यासाठी पाऊस,ऊन,वारा पाहत नाही. पण येतात तुम्ही म्हणताल हे तर त्यांचं काम आहे पण हेच काम ते प्रामाणिकपणे करतात एक दिवस चुकवत नाही पण आपण काय करतो... करतो का? त्यांना सहकार्य...

अजून एक गोष्ट मला आवर्जून सांगावीशी वाटते हे बोललं नाही पाहिजे पण मी बोलते कारण काही मदत आपण समोरच्याला करतो तर ती गुप्त असावी...
मी दरवर्षी दिवाळीला त्या सफाई कर्मचारी मावशी आणि घंटागाडी वाल्या दादांना बोनस देते,कपडे देते,मिठाई देते, त्यांचा मान ठेवणे हे आपलं कर्तव्य आह़े.आणि शिवाय महिन्याच्या महिन्याला मी त्यांना काही मदत करू इच्छिते मी काही खूप श्रीमंत नाही पण एक माणूस म्हणून माझ्यात अजून तरी माणुसकी शिल्लक आहे ती लोक सफाई कर्मचारी एक दिवस जरी आली नाही तर हेच नागरिक कल्लोळ माजवतात... बोलताना त्यांना भलभर बोलतानाही मागेपुढे धजवत नाही हे मी ऐकलं आहे...
ते म्हण आहे..." हंड्यावर झाकण आहे, पण तोंडाला झाकण नाही "...
याला म्हणतात माणसाची मनोवृत्ती...
असो...
मला इतकंच इथे सांगावसं वाटतं प्रत्येक माणसाकडे पाहताना त्याला प्रथम माणूस म्हणून पहा....
यात चतुर्थ श्रेणी वर्गातील माणसांवर माझा मित्र आता पुस्तक लिहीत आहे...
इथे मी जाहिरात करत नाही पण कोणीतरी यावर लिहिणे आवश्यक होते ते आता पूर्णत्वास आले आहे लवकरच मी ते पुस्तक घेणार आणि प्रथम त्या घंटागाडी दादांना भेट म्हणून देणार...
तसं मी त्यांना सांगितलं आहे त्यांनाही हे ऐकून फार फार आनंद झाला मला म्हणाली ताई कुणीतरी आमच्यावर लिहीत आहे याचा आम्हाला आनंद वाटतोय नक्कीच आम्ही ते पुस्तक वाचू त्यांच्या चेहऱ्यावरील आनंद हाच माझ्या कामाची मला पोच पावती देऊन गेला....

भगवान गौतम बुद्धांनी अष्टांग मार्ग आपल्याला सांगितला आहे...
त्यातील हा एक मार्ग...
* सम्यक कर्मांत:- हे योग्य वर्तनाची शिकवण देते दुसऱ्याच्या भावना आणि त्यांचे हक्क यांचा मान राखून प्रत्येक कृती करावी अशी त्यांची शिकवण आहे...
प्रत्येक व्यक्तीला आपल्या चरितार्थ चालवायचा असतो परंतु चरितार्थाचे अनेक मार्ग आहेत काही वाईट आहेत काही चांगले आहेत ज्यांच्यामुळे इतरांची हानी होते किंवा इतरांच्यावर अन्याय होतो ते वाईट मार्ग होत दुसऱ्याची हानी किंवा त्यांच्यावर अन्याय न करता जगण्यापुरते मिळविण्याचे जे मार्ग ते चांगले होत त्याला सम्यक आजीविका म्हणतात...

शील:- शील म्हणजे नीतिमत्ता वाईट गोष्टी न करण्याकडे आणि चांगल्या गोष्टी करण्याकडे असलेला मनाचा कल हेच मी भगवान गौतमाचे [बुद्धांचे] शील जपत आहे....

धन्यवाद,
लेखिका:- सौ अपर्णा बेंगळे/जगताप
9850808341

सफाई कर्मचारी...[ चतुर्थ श्रेणी वर्ग ]

लेखिक:-ा सौ अपर्णा बेंगळे/जगताप