ଉତ୍କଳମଣି ପଣ୍ଡିତ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ହେଉଛନ୍ତି ଓଡ଼ିଶାର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସମାଜସେବୀ, ଲେଖକ ଏବଂ କବି।

ଜନ୍ମ ଓ ପରିଚୟ

• ଜନ୍ମ ତାରିଖ: ଅକ୍ଟୋବର ୯, ୧୮୭୭

• ଜନ୍ମସ୍ଥାନ: ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ସୁଆଣ୍ଡୋ ଗ୍ରାମ

• ପିତା ଓ ମାତା: ଦୈତାରୀ ଦାସ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟୀ ଦେବୀ

• ଉପାଧି: ୧୯୨୪ ମସିହାରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚନ୍ଦ୍ର ରାୟ ତାଙ୍କୁ 'ଉତ୍କଳମଣି' ଉପାଧିରେ ଭୂଷିତ କରିଥିଲେ।

ଶିକ୍ଷା ଓ କର୍ମଜୀବନ

• ଶିକ୍ଷା: ସେ ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରୁ ୧୯୦४ରେ ବି.ଏ. ଏବଂ ପରେ କଲିକତାରୁ ଏଲ୍.ବି. (B.L.) ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ।

• ସତ୍ୟବାଦୀ ବନ ବିଦ୍ୟାଳୟ: ୧୯୦୯ ମସିହାରେ ସେ ସତ୍ୟବାଦୀରେ ଏକ ମୁକ୍ତକାଶ ବନ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଯାହା ଜାତୀୟ ଶିକ୍ଷାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା।

• ‘ସମାଜ’ ଖବରକାଗଜ: ଓଡ଼ିଶାରେ ଜନମତ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସମାଜ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ସେ ୧୯୧୯ ମସିହାରେ ‘ସମାଜ’ କାଗଜ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ସମାଜସେବା ଓ ରାଜନୀତି

• ପୁରୀ ସେବା ସମିତି: ପୁରୀରେ ହଇଜା ଓ ବନ୍ୟା-ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ସମୟରେ ଲୋକଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ସେ ପୁରୀ ସେବା ସମିତି ଗଠନ କରିଥିଲେ।

• ରାଜନୈତିକ ଭୂମିକା: ସେ ବିହାର-ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ପରିଷଦର ସଦସ୍ୟ (୧୯୧୭-୧୯୨୧) ଏବଂ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ।

ଦେହାନ୍ତ

• ମୃତ୍ୟୁ ତାରିଖ: ଜୁନ୍ ୧୭, ରାଜଧାନୀ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଗୁଡିକ

ସାହିତ୍ୟ

କବିତା

ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଲେଖାଯାଇଥିବା ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ମହାଭାରତରେ ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ରଚିତ, ବୁଦ୍ଧ ରହସ୍ୟମୟ ପଦଗୁଡ଼ିକର ଏକ ରୂପ, ଓଡିଆ କବିତା ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଟେ | ସ୍ଥିର ସାହିତ୍ୟ | ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶରୁ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ରଚନା ହୋଇଥିବା ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଓଡିଆ କବିତାରେ ଅଧିକାଂଶ କଭିଆ (ରୋମାଣ୍ଟିକ୍ / କାହାଣୀ କବିତା), ପୁରାଣ (ରାମାୟଣ, ମହାଭାରତ, ଭାଗବତ ଏବଂ ଲୋକନୃତ୍ୟରୁ ଥିମ୍ ସହିତ କାହାଣୀ କବିତା), ଭଜନ (ଭକ୍ତି କବିତା), ଚମ୍ପସ୍ ରହିଥିଲା | , ଚୈତନ୍ୟ ଏବଂ ଚାନ୍ଦ (ବିଭିନ୍ନ ଥିମ୍ ସହିତ କବିତାର ରୂପ) | ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ କବିମାନେ ମୁଖ୍ୟତ ରୟାଲ କୋର୍ଟ ଏବଂ ଲୋକ କଳାକାରମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲେ ଯାହାକି ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜନତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିଥିଲା |

ରାଧନାଥ ରାୟ (୧୮୪୮-୧୯୦୮) ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ପ୍ରମୁଖ ଆଧୁନିକ କବି ଯିଏ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ପରମ୍ପରାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଇଥିଲେ | ସେ ଏକ ନୂତନ ମୂର୍ଖତା ଏବଂ ଫର୍ମ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ନୂତନ ଥିମ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଅନୁସନ୍ଧାନ କଲେ | ସେ ଓଡିଆର ପ୍ରଥମ ପିଢ଼ିର ଥିଲେ ଯେଉଁମାନେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ | ସେ ନଅ କାଭିଆ ଲେଖିଥିଲେ, ଯାହାର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଗ୍ରୀକ୍ ଉତ୍ସରୁ ଋଣ ନିଆଯାଇଥିଲା | ଏମାନେ ଦୁଇଟି ସାହିତ୍ୟିକ ମିଶ୍ରଣକୁ ମିଶ୍ରିତ କଲେ: ଭାରତୀୟ ଏବଂ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ | ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଶପ୍ରେମ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବିଷୟବସ୍ତୁ |

ମଧୁ ସୁଦାନ ରାଓ (୧୮୫୩-୧୯୧୨), ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର (୧୯୬୨-୧୯୨୪), ନନ୍ଦ କିଶୋର ବଳ (୧୮୭୫-୧୯୨୮) ଏବଂ ଫକିର ମୋହନ ସେନାପତି (୧୮୪୩-୧୯୧୮) ରୟଙ୍କ ସମସାମୟିକ ଥିଲେ | ରାଓ ଈଶ୍ୱରୀୟ ପ୍ରେମ ଏବଂ ଦେଶପ୍ରେମ ଉପରେ ଗୀତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପ ଲେଖିଥିଲେ, ଯାହା ଶ ସଂସ୍କୃତ ଏବଂ ସାହିତ୍ୟିକ ଅଟେ | ମେହେର ତାଙ୍କ ଥିମ୍ ରାମାୟଣ, ମହାଭାରତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଉତ୍ସରୁ ed ଣ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ଜଣେ ଉତ୍ତମ କାରିଗର ଥିଲେ। ସେନାପତି ଜୀବନର ସାଧାରଣ ଅନୁଭୂତି ବିଷୟରେ ଲେଖିଥିଲେ, ଯାହା ଏକ ଭାଷାରେ |

ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥମ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧିରେ କବିମାନଙ୍କର ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀର ଆବିର୍ଭାବ ଦେଖାଗଲା ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ଚିନ୍ତା ଦେଶପ୍ରେମ ଥିଲା | ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଗୋପାବନ୍ଧୁ ଦାସ (୧୮୭୭-୧୯୨୮) ଏହି ଦଳର ନେତା ଥିଲେ, ଯାହା ସତ୍ୟବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା। ଏହା ପରେ ସବୁଜ (ଗ୍ରୀନ୍ସ) ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ ଯେଉଁମାନେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଏବଂ ବଙ୍ଗାଳୀ ସାହିତ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଲେଖିଥିଲେ। ସାବୁଜା କବିମାନେ ନୂତନ ଥିମ୍ ଏବଂ ଫର୍ମଗୁଡିକ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଯୌବନ ଥିଲା |

ଓଡିଶାରେ ପଢୁଥିବା ଜନସାଧାରଣ ସୀମିତ ବୋଲି ବିଚାର କରି ଆଧୁନିକ ଓଡିଆ କବିତାର ସମୃଦ୍ଧତା ଏବଂ ବିବିଧତା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଅଟେ। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ କବିତା ହେଉଛି ଏକ ଧାରା ଯେଉଁଥିରେ ଓଡିଆ ପ୍ରତିଭା ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଆସୁଛନ୍ତି | ମାୟାଧର ମାନସିନା (୧୯୦୫-୧୯୭୩), ରାଧା ମୋହନ ଗଡନାୟକ (ବି.୧୯୧୧) ଏବଂ ଗୋଦାବରୀଶ ମହାପାତ୍ର (୧୯୦୦-୧୯୩୮), ଅନନ୍ତ ପଟ୍ଟନାୟକ (୧୯୧୦-୧୯୮୮) ଏବଂ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ରାଉତ (ବି.୧୯୧୯), ଯେଉଁମାନେ ଉଭୟ ପୂର୍ବ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ୱାଧୀନତା ଅବଧି, ଏହି ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରମୁଖ କବି |

ମାନସିଂହ ଏବଂ ଗଡନାୟକ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ଉପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୀତ, ଓଡେସ୍, ସୋନେଟ୍ ଏବଂ ବାଲାଡ୍ ଲେଖିଛନ୍ତି | ତାଙ୍କ ସଂଗ୍ରହରେ ଧୁପା (ପବିତ୍ର ଫ୍ଲେମ୍) ଏବଂ ଗଡନାୟକଙ୍କ ସ୍ମରାନିକାରେ ବାଲାଡର ସଂଗ୍ରହରେ ମନସିନ୍ହାଙ୍କ ପ୍ରେମ ଗୀତ (ସ୍ମରଣୀୟତା ହେଉଛି ଓଡିଆ କବିତାର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟତା। ରାଜନୈତିକ ତଥା ସାମାଜିକ ସମାଲୋଚନା ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ମାଗାଜିନ ନିୟନଖୁଣ୍ଟା (ବର୍ଣ୍ଣିଙ୍ଗ ପେଷ୍ଟଲ୍) ସମ୍ପାଦକ ଗୋଦାବରୀଶ ମହାପାତ୍ର ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଆଧୁନିକ ଓଡିଆ କବିତାରେ ଏକ ନୂତନ ଦିଗ ଯୋଡିଥିବା ବ୍ୟଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଅସନ୍ତୋଷ |

ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଓଡିଆ କବି ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ରାଉଟ୍ ରୟଙ୍କ ପରି ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ଏତେଗୁଡ଼ିଏ ବିଷୟ ଏବଂ ପରୀକ୍ଷଣ ଉପରେ ଲେଖି ନାହାଁନ୍ତି। ସେ ୧୯୪୩ ରେ ବାଜି ରାଉତ ପ୍ରକାଶ କରିବାବେଳେ ଓଡିଆ ପାଠକଙ୍କୁ ନେଇଥିଲେ, ଏକ ଦୀର୍ଘ କବିତା ଯାହା ବ୍ରିଟିଶ ପୋଲିସର ଗୁଳିରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଥିବା ଜଣେ ଡଙ୍ଗା ଚାଳକଙ୍କର ଶହୀଦତାକୁ ପାଳନ କରିଥିଲା। ରାଉଟ୍ ରୟ ଜଣେ ପ୍ରବୀଣ କବି ଏବଂ ପ୍ରାୟ କୋଡ଼ିଏଟି କବିତା ସଂଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି | ତାଙ୍କର ପଲ୍ଲୀଶ୍ରୀ, ଓଡିଆ ଗ୍ରାମ ଜୀବନ ସହିତ କାରବାର କରୁଥିବା, ତାଙ୍କର ପ୍ରତୀମା ନାୟକ ଭଳି ଏକ କବିତା ଯାହାକି ସହରର ଝିଅର ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅସୁବିଧାକୁ ଚିତ୍ରଣ କରିଥାଏ | ଜନ୍ନାପିଥା ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା ରାଉଟ୍ ରୟ ଧର୍ମ ସହିତ କିଛି କବିତା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। କୌତୁହଳର ବିଷୟ ଯେ ଏହି ଯୁବାରେ ମାର୍କ୍ସବାଦ ଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ଜଣେ କବି ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଥିମ୍ ଭାବରେ ବାଛିଛନ୍ତି।

ଗୁରୁ ପ୍ରସାଦ ମହାନ୍ତି (ବି.୧୯୨୪), ରମାକାନ୍ତ ରଥ (ବି.୧୯୩୪), ସୀତାକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର (ବି.୧୯୩୭), ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସାଦ ଦାସ (ବି.୧୯୩୬), ସୌଭାଗ୍ୟ କୁମାର ମିଶ୍ର (ବି.୧୯୪୧), ଦେବଦାସ ଛୋଟରାୟ (ବି.୧୯୪୬),ରାଜେନ୍ଦ୍ର କିଶୋର ପଣ୍ଡା (ବି.୧୯୪୪) ଏବଂ ହର ପ୍ରସାଦ ଦାସ (ବି.୧୯୪୫) ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟର କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ବନ୍ଦର | ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ତାଲିକା କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ |

ଗୁରୁ ପ୍ରସାଦ ମହାନ୍ତିଙ୍କ 'କାଳ-ପୁରଷା' ଆଧୁନିକ ଓଡିଆ କବିତାରେ ଏକ ଭୂମି ଚିହ୍ନ ଅଟେ, ଯଦିଓ ଟି.ଏସ ଏଲିୟତଙ୍କର ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ଆଧାରିତ, 'କାଳ-ପୁରଷ' ଏହାର ଭାରତୀୟ (ଓଡିଆ) ଦୃଶ୍ୟ, ପରିସ୍ଥିତି ଏବଂ ଚରିତ୍ର ସହିତ ଏକ ମୂଳ କବିତା ପରି ପଢିଥାଏ | ରାମକାନ୍ତ ରଥ ପରବର୍ତ୍ତୀ ରୟ ଦୃଶ୍ୟର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କବି ଅଟନ୍ତି | ଭିନ୍ନ ଏବଂ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ, ଏବଂ ଚିତ୍ର ଯାହା ଚମତ୍କାର, ଏକ ରଥରେ, ରଥ ଅନେକ ସମୟରେ ଏକାକୀତା, ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିତ ମେଟାଫାଇଜିକାଲ୍ ଶିରାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି | ସୀତାକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅନୁଭୂତି ବିଷୟରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାୟତ ପୁରାଣ ଏବଂ ସମସାମୟିକତାକୁ ମିଶ୍ରଣ କରନ୍ତି | ସେ ଓଡିଆରେ ସର୍ବାଧିକ ଅନୁବାଦିତ କବି | ରଥ ଏବଂ ମହାପାତ୍ର ଯଥାକ୍ରମେ ସରସ୍ୱତୀ ଏବଂ ଜନ୍ନାପିଥା ପୁରସ୍କାର ଜିତିଛନ୍ତି ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଓଡିଆ କବିତାରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଆଣିଛନ୍ତି, ରଥଙ୍କ ପରି ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସାଦ ଦାସ ପ୍ରାୟତ ଆଧୁନିକ ମଣିଷର ଏକାକୀ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି। ସୌଭାଗ୍ୟ କୁମାର ମିଶ୍ର ଏକ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱର, ଚତୁର, ବିଡମ୍ବନା ଏବଂ ସତେଜ | ରାଜେନ୍ଦ୍ର କିଶୋର ପଣ୍ଡା (ବି.୧୯୪୪) ଶୈଳୀର ଏକ ସତ୍ୟତାକୁ ସଫଳତାର ସହିତ ବ୍ୟବହାର କରିପାରନ୍ତି, ସାହିତ୍ୟିକ ତଥା ସାହିତ୍ୟିକ | ଛୋଟ୍ରୋ ଗୀତିକାର ଏବଂ ଚତୁର | ହାରା ପ୍ରସାଦ ଦାସ ଫର୍ମ ଏବଂ ଭାଷାରେ ବୋଲ୍ଡ ପରୀକ୍ଷଣ କରନ୍ତି | ହରିହର ମିଶ୍ର ଏହି ପ୍ରେରଣା ଏବଂ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଅନେକ ଅଂଶ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ସହର ପୁରୀ, ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସହରରୁ ପାଇଛନ୍ତି | ସେ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ ଅର୍ଥରେ ଧାର୍ମିକ ଚିତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରତୀକକୁ ନିୟୋଜିତ କରନ୍ତି | ଆଧୁନିକ ଯୁଗର ଅନ୍ୟ କେତେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କବି ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରଜନାଥ ରଥ, ସୋରିନ୍ଦ୍ର ବାରିକ, ନରସିଂହ କୁମାର ରଥ, ପ୍ରସନ୍ନ କୁମାର ମିଶ୍ର, ହାରା ପ୍ରସାଦ ପାରଳା ପଟ୍ଟନାୟକ ଏବଂ ଫାନି ମହାନ୍ତି। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସାହିତ୍ୟିକ ଦୃଶ୍ୟରେ ଅନେକ ମହିଳା କବିଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ | ମନୋରାମ ମହାପାତ୍ର ବିଶ୍ୱାସ, ପ୍ରତୀଭା ସତ୍ୟପାଠୀ, ବ୍ରହ୍ମତ୍ରୀ ମହାନ୍ତି ଏବଂ ସୁକେତା ମିଶ୍ର ଆଧୁନିକ ଓଡିଆ କବିତାରେ ଗୀତ, ଅନୁଗ୍ରହ ଏବଂ ନାରୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଆଣିଛନ୍ତି। ସତ୍ୟପାଠୀ ମହିଳା କବିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ଫଳପ୍ରଦ ହୋଇଛି ଏବଂ ସୀତକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ପରି ଅନେକ ସମୟରେ ପୁରାଣ ଏବଂ ବାସ୍ତବତାକୁ ମିଶ୍ରିତ କରିଆସୁଛନ୍ତି |୧୯୨୮

• ସ୍ଥାନ: ସତ୍ୟବାଦୀ

ଉତ୍କଳ ମଣି ପଣ୍ଡିତ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ

ଓଡିଶା ଇତିହାସ କାହାଣୀ