୧୯୦୦ ରୁ ୧୯୩୬: ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ଲଢ଼େଇ

୧୯୦୦ ମସିହାର ଓଡ଼ିଶାକୁ ମନେ ପକାଇଲେ ଆଖି ଆଗରେ ଭାସିଉଠେ ଏକ ସରଳ, ଶାନ୍ତ ଓ ସଂଘର୍ଷମୟ ଜୀବନର ଚିତ୍ର। ସେତେବେଳେ ଆମ ଗାଁଗୁଡ଼ିକରେ ନଥିଲା ବିଜୁଳିର ଆଲୋକ, ନଥିଲା ପକ୍କା ରାସ୍ତା, ନଥିଲା ଆଧୁନିକ ଯାନବାହନ କିମ୍ବା ଆଜିର ଭଳି ଯୋଗାଯୋଗର ସୁବିଧା। ମାଟି ଘର, ଚାଳ ଛପର, ଧାନ କ୍ଷେତ, ଗାଁ ମୁଣ୍ଡର ବରଗଛ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଜଳୁଥିବା ଡିବିରି ଆଲୋକ ହିଁ ଥିଲା ଜୀବନର ଅଂଶ।

ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଥିଲା ଅଭାବ ଓ ଅନଟନରେ ଭରା। ଚାଷୀ ମାଟିକୁ ମାଆ ଭାବି ଚାଷ କରୁଥିଲା, ମାଛଧରାଳି ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀ ସହ ଜୀବନର ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଲା, କାରିଗର ନିଜ ହାତର କଳାରେ ପରିବାର ଚଳାଉଥିଲା। ଧନ କମ୍ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ମନରେ ଥିଲା ଅପାର ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ନେହ ଓ ଆତ୍ମୀୟତା।

ଗୋଟିଏ ଗାଁରେ କାହା ଘରେ ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ସାରା ଗାଁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଛିଡ଼ା ହେଉଥିଲା। ବିବାହ ହେଉ କି ପର୍ବପର୍ବାଣୀ, ସମସ୍ତେ ମିଶି ଖୁସି ବାଣ୍ଟୁଥିଲେ। ଅତିଥିଙ୍କୁ ଦେବା ପାଇଁ ଘରେ ବହୁତ କିଛି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଅଭାବ ନଥିଲା। ମୁଠାଏ ଚୂଡ଼ା, ଗୁଡ଼ ଓ ଏକ ଗିଲାସ ପାଣିରେ ମଧ୍ୟ ଥିଲା ଆତିଥ୍ୟର ମହକ।

କିନ୍ତୁ ଏହି ସରଳ ଜୀବନ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥିଲା ଏକ ବଡ଼ ସଂଘର୍ଷ। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ଓଡ଼ିଆ ମାଟି ଓ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ପରିଚୟକୁ ଏକାଠି କରିବା ପାଇଁ ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଲଢ଼ୁଥିଲେ। ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ, ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ, ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ଓ ଅନେକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ଓ ନିଷ୍ଠା ଓଡ଼ିଆ ଜାତିକୁ ଏକ ନୂଆ ଦିଗ ଦେଖାଇଥିଲା।

ସେହି ସଂଘର୍ଷର ଫଳସ୍ୱରୂପ ୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୩୬ରେ ଓଡ଼ିଶା ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଭାବେ ଗଠିତ ହେଲା। ଏହା କେବଳ ଏକ ରାଜ୍ୟର ଜନ୍ମ ନଥିଲା; ଏହା ଥିଲା ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ବିଜୟ।

ସେହି ଦିନ ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଥିଲେ, ଆଜି ଆମେ ସେହି ସ୍ୱପ୍ନର ଫଳ ଭୋଗ କରୁଛୁ। ଆମେ ହୁଏତ ସେମାନଙ୍କ ତ୍ୟାଗକୁ ଆଖିରେ ଦେଖିନାହୁଁ, କିନ୍ତୁ ଆମ ମାତୃଭାଷାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରରେ ସେମାନଙ୍କ ଘାମ ଓ ଲୁହର ଚିହ୍ନ ରହିଛି।

୧୯୪୭ ରୁ ୨୦୦୦: ଅଭାବରୁ ଆଶା ଆଡ଼କୁ ଯାତ୍ରା

ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଓଡ଼ିଶା ଆରମ୍ଭ କଲା ଏକ ନୂଆ ଯାତ୍ରା। ରାସ୍ତା ନିର୍ମାଣ ହେଲା, ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜ ଖୋଲିଲା, ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଗଢ଼ିଉଠିଲା। ଧୀରେ ଧୀରେ ଗାଁରୁ ସହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପବନ ବହିଲା।

ଯେଉଁ ପିଲାମାନେ ଦିନେ ମାଟି ଘରେ ବସି ଡିବିରି ଆଲୋକରେ ପାଠ ପଢ଼ୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଶିକ୍ଷକ ହେଲେ, କେହି ଡାକ୍ତର, କେହି ଇଞ୍ଜିନିୟର, ଆଉ କେହି ଦେଶର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସୈନିକ ହେଲେ। ଶିକ୍ଷା ଧୀରେ ଧୀରେ ଓଡ଼ିଆ ପରିବାରମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ଆଶାର ନୂଆ ଦୀପ ଜଳାଇଲା।

କଟକର ଐତିହ୍ୟ, ଭୁବନେଶ୍ୱରର ନୂତନ ପରିଚୟ, ରାଉରକେଲାର ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ, ପାରାଦୀପର ବନ୍ଦର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନର ବିକାଶ ଓଡ଼ିଶାର ନୂଆ ଚେହେରା ଗଢ଼ିବାରେ ସହାୟକ ହେଲା।

ତଥାପି ଏହି ଯାତ୍ରା ସହଜ ନଥିଲା। ବନ୍ୟା ଆସିଲା, ବାତ୍ୟା ଆସିଲା, ମରୁଡ଼ି ଆସିଲା। ଅନେକ ପରିବାର ନିଜ ଘର, ଜମି ଓ ଜୀବିକା ହରାଇଲେ। ବିଶେଷକରି ୧୯୯୯ ମସିହାର ମହାବାତ୍ୟା ଓଡ଼ିଶାର ହୃଦୟରେ ଏକ ଗଭୀର କ୍ଷତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।

ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଅନେକ ଘର ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଅନେକ ସ୍ୱପ୍ନ ଭାସିଗଲା, ଅନେକ ମାଆ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ହରାଇଲେ। କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ ମଣିଷ ହାର ମାନିଲା ନାହିଁ। ଭଙ୍ଗା ଘରରୁ ପୁଣି ନୂଆ ଘର ତିଆରି ହେଲା, ଶୁଖିଯାଇଥିବା ଆଖିରେ ପୁଣି ଆଶାର ଆଲୋକ ଜଳିଲା।

ଏହି ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ବିଶେଷ ଗୁଣ ଅଛି—ଯେତେଥର ଏହା ଭାଙ୍ଗିଛି, ସେତେଥର ନିଜକୁ ପୁଣି ଗଢ଼ିଛି।

ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଆମକୁ କେବଳ ଜମି, ଘର କିମ୍ବା ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇ ଯାଇନାହାନ୍ତି। ସେମାନେ ଆମକୁ ଦେଇଛନ୍ତି ପରିଶ୍ରମ କରିବାର ଶକ୍ତି, ଦୁଃଖ ସହିବାର ସାହସ ଓ ଅନ୍ୟର ଲୁହ ପୋଛିବାର ମାନବିକତା।

୨୦୦୦ ରୁ ୨୦୨୬: ନୂଆ ଓଡ଼ିଶା, ନୂଆ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ପୁରୁଣା ମୂଲ୍ୟବୋଧ

ଆଜି ୨୦୨୬ ମସିହାର ଓଡ଼ିଶାକୁ ଦେଖିଲେ ମନରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅନୁଭବ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଓଡ଼ିଶା ଦିନେ ଅନ୍ଧାରରେ ଡିବିରି ଜାଳି ରାତି କାଟୁଥିଲା, ସେହି ଓଡ଼ିଶା ଆଜି ଡିଜିଟାଲ ଯୁଗ ସହ ତାଳ ମିଳାଇ ଚାଲୁଛି।

ଯେଉଁ ଗାଁରେ ଦିନେ ଚିଠି ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଅନେକ ଦିନ ଲାଗୁଥିଲା, ସେଠାରେ ଆଜି ମୋବାଇଲ ଫୋନ୍‌ରେ କ୍ଷଣିକ ମଧ୍ୟରେ ବିଦେଶରେ ରହୁଥିବା ପୁଅ କିମ୍ବା ଝିଅର ମୁହଁ ଦେଖିହେଉଛି। ଯେଉଁ ପିଲାମାନେ ଦିନେ ଗାଁର ସୀମା ପାର ହେବାର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ି ଆଜି ଦେଶ ବିଦେଶରେ ଶିକ୍ଷା, ଚାକିରି ଓ ବ୍ୟବସାୟରେ ନିଜ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି।

ଭୁବନେଶ୍ୱର ଆଜି ଶିକ୍ଷା, ଆଇଟି, କ୍ରୀଡ଼ା ଓ ଆଧୁନିକ ସହରୀ ଜୀବନର ଏକ ପରିଚିତ କେନ୍ଦ୍ର। ପାରାଦୀପ, ଧାମରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ ଅର୍ଥନୈତିକ ଗତିଶୀଳତାର ପରିଚୟ ଦେଉଛନ୍ତି। ଆମ ଯୁବପିଢ଼ି ନୂଆ ଚିନ୍ତାଧାରା, ନୂଆ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ନୂଆ ଉଦ୍ୟମ ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛି।

ଆଜି ଆମ ପାଖରେ ଅଛି ବଡ଼ ବଡ଼ ହସ୍ପିଟାଲ, ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ, ରେଳପଥ, ବିମାନବନ୍ଦର, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଓ ଅନେକ ଆଧୁନିକ ସୁବିଧା। ଆମେ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନର ସଫଳତାରେ ଗର୍ବ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ଭାରତର ଅଂଶ, ଆଉ ସେହି ଭାରତର ଅଗ୍ରଗତିରେ ଓଡ଼ିଆ ଯୁବକଯୁବତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅବଦାନ ରଖୁଛନ୍ତି।

କିନ୍ତୁ ଏହି ଉନ୍ନତିର ଆଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ନିଜକୁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଉଚିତ—

ଆମେ କ'ଣ ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ସେହି ନିର୍ମଳ ହୃଦୟ, ମାନବିକତା ଓ ଆତ୍ମୀୟତାକୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିପାରିଛୁ?

ଦିନେ ଗାଁରେ ପଡ଼ୋଶୀ ଘରର ଦୁଃଖ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଥିଲା। ଆଜି ବଡ଼ ବଡ଼ ଘର ଅଛି, କିନ୍ତୁ କେତେକ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ବଢ଼ିଯାଇଛି। ଦିନେ ପରିବାର ଏକାଠି ବସି ଖାଉଥିଲେ, ଆଜି ଅନେକ ଘରେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଥାଇ ମଧ୍ୟ ମୋବାଇଲ ଜଗତରେ ହଜିଯାଉଛନ୍ତି।

ଉନ୍ନତି କେବଳ ଉଚ୍ଚ ଅଟ୍ଟାଳିକା, ଚଉଡ଼ା ରାସ୍ତା ଓ ଆଧୁନିକ ଯନ୍ତ୍ରପାତିରେ ମାପି ହୁଏ ନାହିଁ। ପ୍ରକୃତ ଉନ୍ନତି ହେଉଛି ଯେତେବେଳେ ଗରିବଙ୍କ ଘରେ ଚୁଲି ଜଳେ, ଚାଷୀର ମୁହଁରେ ହସ ଫୁଟେ, ଯୁବକଙ୍କୁ ନିଜ ମାଟିରେ ରୋଜଗାର ମିଳେ, ଝିଅଟିଏ ନିର୍ଭୟରେ ନିଜ ସ୍ୱପ୍ନ ପୂରଣ କରିପାରେ ଓ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତା ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କ ସ୍ନେହ ପାଇପାରନ୍ତି।

ଆମ ଓଡ଼ିଶାର ପରିଚୟ କେବଳ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, କୋଣାର୍କର ଚକ୍ର, ଚିଲିକାର ନୀଳ ଜଳ କିମ୍ବା ହୀରାକୁଦର ବିଶାଳ ବନ୍ଧ ନୁହେଁ। ଆମ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ ହେଉଛି ଏଠାକାର ମଣିଷ—ତାଙ୍କ ସରଳତା, ସହନଶୀଳତା, ଅତିଥି ସତ୍କାର, ମାତୃଭାଷା ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଓ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଗାଧ ଭକ୍ତି।

ଆଜି ଯେତେବେଳେ ଆମେ ୧୯୦୦ ମସିହାର ଓଡ଼ିଶାକୁ ମନେ ପକାଉଛୁ, ସେତେବେଳେ ଆମେ କେବଳ ଏକ ପୁରୁଣା ସମୟକୁ ମନେ ପକାଉନାହୁଁ। ଆମେ ମନେ ପକାଉଛୁ ଆମ ବାପାମାଆ, ଜେଜେବାପା ଓ ଜେଜେମାଆଙ୍କ ତ୍ୟାଗକୁ। ସେହି ହାତଗୁଡ଼ିକୁ, ଯେଉଁ ହାତ ନିଜେ ଅଭାବରେ ରହି ଆମ ପାଇଁ ସୁଖର ସଂସାର ଗଢ଼ିଥିଲା।

ଆମେ ଆଜି ଯାହା ହୋଇଛୁ, ତାହାର ମୂଳରେ ଅଛି ସେମାନଙ୍କ ନିରବ ସଂଘର୍ଷ।

ଶେଷରେ, ମୋ ମାଟି ଓଡ଼ିଶାକୁ ଗୋଟିଏ ହୃଦୟର କଥା...

ହେ ମୋର ଓଡ଼ିଶା!

ତୁମେ ଦିନେ ଅଭାବରେ ଥିଲ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ଆଶାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ତୁମେ ଦିନେ ଅନ୍ଧାରରେ ଥିଲ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ଆଲୋକର ପଥରେ ଆଗେଇ ଚାଲିଛ। ତୁମେ ଅନେକ ଝଡ଼ ସହିଛ, ଅନେକ ଲୁହ ପିଇଛ, ତଥାପି ତୁମ ମାଟିର ସୁଗନ୍ଧ କେବେ ହରାଇନାହଁ।

ତୁମ ନଦୀର ଜଳରେ ଆମ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଇତିହାସ ବହୁଛି। ତୁମ ମାଟିରେ ଆମ ମାଆଙ୍କ ମମତା ରହିଛି। ତୁମ ଭାଷାରେ ଆମ ହୃଦୟର ସ୍ପନ୍ଦନ ରହିଛି।

ଆମେ ଆଧୁନିକ ହେବୁ, ଆଗକୁ ବଢ଼ିବୁ, ବିଶ୍ୱରେ ନିଜ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବୁ। କିନ୍ତୁ ଆମ ଓଡ଼ିଆ ପରିଚୟକୁ କେବେ ଭୁଲିବୁ ନାହିଁ।

କାରଣ ଆମେ କେବଳ ଓଡ଼ିଶାରେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହୁଁ; ଆମ ହୃଦୟରେ ଓଡ଼ିଶା ବଞ୍ଚିଛି।

୧୯୦୦ରୁ ୨୦୨୬—ସମୟ ବଦଳିଛି, ପିଢ଼ି ବଦଳିଛି, ଜୀବନ ବଦଳିଛି; କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରତି ଆମର ଭଲପାଇବା କେବେ ବଦଳିବ ନାହିଁ।

ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ

ଓଡ଼ିଶା: ସେତେବେଳେ ଓ ଏବେ

ଏକ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ସ୍ମୃତି, ସଂଘର୍ଷ, ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଗର୍ବର ଗାଥା