ଭାରତ ଏକ ଉତ୍ସବପ୍ରିୟ ଦେଶ। ଏହାର ଧର୍ମୀୟ ବିଶ୍ୱାସ, ସାଂସ୍କୃତିକ ବୈଭବ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନା ଓ ଲୋକପରମ୍ପରାରେ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣିର ଅନନ୍ୟ ସମାହାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ଉତ୍ସବମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଶାରଦୀୟ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ସ୍ଥାନ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତାରେ ମହିମାମଣ୍ଡିତ। ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆରାଧନା କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆଚାରରେ ସୀମାବଦ୍ଧ ନୁହେଁ; ଏହା ମାନବମନରେ ନୈତିକତା, ସାହସ, ନ୍ୟାୟବୋଧ ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଜାଗ୍ରତ କରିବାର ଏକ ମହାନ ଅବସର।
ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଦେଶରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୀତିନୀତି, ପରମ୍ପରା ଓ ଲୋକାଚାର ଅନୁଯାୟୀ ପାଳିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଓଡ଼ିଶାର ଦୁର୍ଗାପୂଜା ନିଜସ୍ୱ ଧାର୍ମିକ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ, ଐତିହାସିକ ଗୌରବ, ଶିଳ୍ପକଳାର ଅପୂର୍ବ ନିଦର୍ଶନ ଓ ଲୋକଜୀବନ ସହିତ ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ବହନ କରେ। ଏଠାରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା କେବଳ ଏକ ପୂଜାପର୍ବ ନୁହେଁ; ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଆସ୍ଥା, ଐତିହ୍ୟ, ସାମାଜିକ ଏକତା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆତ୍ମପରିଚୟର ଏକ ମହାନ ଉତ୍ସବ।
ଦୁର୍ଗତିନାଶିନୀ ମାଆ ଦୁର୍ଗା ହେଉଛନ୍ତି ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ, ମାତୃତ୍ୱର ମହିମା, ଅସତ୍ୟ ଉପରେ ସତ୍ୟର ବିଜୟ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଜନଜୀବନର ଏକ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅନୁଭବ। ତାଙ୍କ ଆଗମନରେ ପ୍ରକୃତି ହୁଏ ପୁଲକିତ, ମନ ହୁଏ ଭକ୍ତିମୟ ଏବଂ ଜନପଦରୁ ନଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ବତ୍ର ଜାଗିଉଠେ ଉତ୍ସବର ଅପୂର୍ବ ଆବେଦନ।

ଭାରତ ଏକ ଉତ୍ସବପ୍ରିୟ ଦେଶ। ଏହାର ଧର୍ମୀୟ ବିଶ୍ୱାସ, ସାଂସ୍କୃତିକ ବୈଭବ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନା ଓ ଲୋକପରମ୍ପରାରେ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣିର ଅନନ୍ୟ ସମାହାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ଉତ୍ସବମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଶାରଦୀୟ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ସ୍ଥାନ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତାରେ ମହିମାମଣ୍ଡିତ।
ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଦେଶରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୀତିନୀତି, ପରମ୍ପରା ଓ ଲୋକାଚାର ଅନୁଯାୟୀ ପାଳିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଓଡ଼ିଶାର ଦୁର୍ଗାପୂଜା ନିଜସ୍ୱ ଧାର୍ମିକ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ, ଐତିହାସିକ ଗୌରବ, ଶିଳ୍ପକଳାର ଅପୂର୍ବ ନିଦର୍ଶନ ଓ ଲୋକଜୀବନ ସହିତ ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ବହନ କରେ। ଏଠାରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା କେବଳ ଏକ ପୂଜାପର୍ବ ନୁହେଁ; ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଆସ୍ଥା, ଐତିହ୍ୟ, ସାମାଜିକ ଏକତା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆତ୍ମପରିଚୟର ଏକ ମହାନ ଉତ୍ସବ।

ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଧାର୍ମିକ ଓ ପୌରାଣିକ ଆଧାର:-

ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା ହେଉଛନ୍ତି ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତି, ମହାମାୟା ଓ ଜଗତ୍‌ଜନନୀ। ସେ ସୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତି, ଜୀବନର ଅଦମ୍ୟ ପ୍ରେରଣା ଏବଂ ଧର୍ମର ସୁରକ୍ଷାକାରିଣୀ। ପୁରାଣବର୍ଣ୍ଣିତ ମହିଷାସୁର ବଧର କାହାଣୀ ଦେବୀଙ୍କ ମହିମାର ଏକ ଅମର ଆଖ୍ୟାନ। ଅସୁରର ଅତ୍ୟାଚାରରେ ଯେତେବେଳେ ଦେବଲୋକ ଓ ମର୍ତ୍ତ୍ୟଲୋକ ବିପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମିଳିତ ତେଜରୁ ଆବିର୍ଭୂତା ହୋଇଥିଲେ ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ମାଆ ଦୁର୍ଗା। ଦୀର୍ଘ ସଂଗ୍ରାମ ପରେ ସେ ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କରି ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।
ଏହି ପୌରାଣିକ ଆଖ୍ୟାନର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଦେବୀଙ୍କ ଅସୁରବଧରେ ନିହିତ ନୁହେଁ। ଏହା ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନରେ ଥିବା ଅହଂକାର, ଲୋଭ, ଅନ୍ୟାୟ, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅସତ୍‌ପ୍ରବୃତ୍ତି ଉପରେ ବିବେକ, ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ନ୍ୟାୟର ବିଜୟର ଏକ ଚିରନ୍ତନ ବାର୍ତ୍ତା। ଦେବୀଙ୍କ ଦଶଭୁଜା ରୂପ ମାନବଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍କଟକୁ ସାହସ ଓ ଶକ୍ତିର ସହିତ ସାମ୍ନା କରିବାର ପ୍ରତୀକ। ସିଂହବାହିନୀ ମାଆଙ୍କ ରୂପ ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ, ଅନ୍ୟାୟ ଯେତେ ପ୍ରବଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାୟର ଶକ୍ତି ତାହାକୁ ପରାସ୍ତ କରିପାରେ।
ଓଡ଼ିଶାର ଶାକ୍ତ ପରମ୍ପରାରେ ଦେବୀ ଉପାସନାର ଏକ ଗଭୀର ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଇତିହାସ ରହିଛି। ବିମଳା, ତାରିଣୀ, ସମଲେଶ୍ୱରୀ, ମାଣିକେଶ୍ୱରୀ, ରାମଚଣ୍ଡୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀପୀଠ ଓଡ଼ିଶାର ଶକ୍ତି ଉପାସନାର ବିବିଧତା ଓ ଗଭୀରତାକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରମ୍ପରା ଶାରଦୀୟ ଦୁର୍ଗାପୂଜାକୁ ଓଡ଼ିଶାର ସାମୂହିକ ଚେତନାରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ପ୍ରଦାନ କରିଛି।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଐତିହାସିକ ପରମ୍ପରା:-

ଓଡ଼ିଶାର ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଇତିହାସ ରାଜପରମ୍ପରା, ଶାକ୍ତ ସାଧନା, ମନ୍ଦିର ସଂସ୍କୃତି ଓ ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ସହିତ ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ। ପ୍ରାଚୀନ ଓ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଓଡ଼ିଶାରେ ଦେବୀ ଉପାସନାର ପ୍ରମାଣ ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ଦିର, ମୂର୍ତ୍ତିକଳା ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଭୁବନେଶ୍ୱରର ମନ୍ଦିରମାଳା, ଯାଜପୁରର ବିରଜା ପୀଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିକ୍ଷେତ୍ର ଏହି ଐତିହ୍ୟର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ନିଦର୍ଶନ।
ପୂର୍ବକାଳରେ ଅନେକ ରାଜପରିବାର ଓ ଜମିଦାର ପରିବାର ଦୁର୍ଗାପୂଜାକୁ ରାଜକୀୟ ଆଡ଼ମ୍ବରରେ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ରାଜପ୍ରାସାଦ ଓ ଗଡ଼ଜାତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେବୀଙ୍କ ଆରାଧନା ଧାର୍ମିକ ଆଚାର ସହିତ ରାଜ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧି, ଜନକଲ୍ୟାଣ ଓ ଶାସନର ମଙ୍ଗଳକାମନା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ସାର୍ବଜନୀନ ପୂଜାମଣ୍ଡପ, ସାହିଭିତ୍ତିକ ପୂଜା କମିଟି ଓ ନଗରକେନ୍ଦ୍ରିକ ଉତ୍ସବର ପ୍ରସାର ଦୁର୍ଗାପୂଜାକୁ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଅଧିକ ନିକଟତର କରିଥିଲା।
ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦୁର୍ଗାପୂଜାକୁ ରାଜକୀୟ ଓ ପାରିବାରିକ ସୀମାରୁ ବାହାର କରି ଏକ ସାମୂହିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଉତ୍ସବରେ ପରିଣତ କରିଛି। ଆଜି ଗ୍ରାମର ଛୋଟ ମଣ୍ଡପଠାରୁ ମହାନଗରର ବିଶାଳ ତୋରଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପର୍ବର ବ୍ୟାପକତା ଓଡ଼ିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଜୀବନ୍ତତାକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରେ।

ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଶାରଦୀୟ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଆଗମନ ହୁଏ। ବର୍ଷାଋତୁର ଅବସାନ ଓ ଶରତ୍‌ର ନିର୍ମଳ ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପର୍ବ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଆକାଶରେ ଧଳା ବାଦଲର ଭେଳା, କାଶତଣ୍ଡୀର ଶୁଭ୍ର ସମ୍ଭାର, ଶିଶିରସ୍ନାତ ପ୍ରଭାତ ଓ ଶରତ୍‌ର ସ୍ନିଗ୍ଧ ପବନ ମନୁଷ୍ୟ ମନରେ ଉତ୍ସବର ଆବେଗ ଜାଗ୍ରତ କରେ।
ପୂଜାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଏ। ମୃତ୍ତିକାଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ହାତରେ ମାଟିର ଦେହ ପାଏ ଦିବ୍ୟ ରୂପ, ରଙ୍ଗଶିଳ୍ପୀଙ୍କ କୁଞ୍ଚିରେ ଫୁଟିଉଠେ ଦେବୀଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ମୁଖମଣ୍ଡଳ, ତୋରଣ ନିର୍ମାତାଙ୍କ କଳ୍ପନାରେ ଗଢ଼ିଉଠେ ଅଭିନବ ଶିଳ୍ପସୌଧ। ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ମିଶି ଏକ ସାମୂହିକ ସୃଜନଯଜ୍ଞର ରୂପ ନିଏ।
ମହାଳୟା ଅବସରରେ ପିତୃପକ୍ଷର ଅବସାନ ଓ ଦେବୀପକ୍ଷର ଆରମ୍ଭକୁ ନେଇ ଭକ୍ତମନରେ ଏକ ବିଶେଷ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବନା ଜାଗେ। ଦେବୀଙ୍କ ଆବାହନ ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଶକ୍ତି ଉପାସନାର ପବିତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟ। ଷଷ୍ଠୀ, ସପ୍ତମୀ, ଅଷ୍ଟମୀ, ନବମୀ ଓ ବିଜୟା ଦଶମୀ ଆଦି ତିଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ରୀତିନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ। ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଓ ପୂଜାପଦ୍ଧତି ଅନୁସାରେ ଏହି ଆଚାରରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ।
ପୂଜାମଣ୍ଡପରେ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ, ଚଣ୍ଡୀପାଠ, ଘଣ୍ଟଧ୍ୱନି, ଶଙ୍ଖନାଦ ଓ ଧୂପଦୀପର ସୁଗନ୍ଧ ପରିବେଶକୁ ଭକ୍ତିରସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦିଏ। ଭକ୍ତମାନେ ମାଆଙ୍କ ଚରଣରେ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରି ପରିବାରର ଶାନ୍ତି, ସମାଜର ମଙ୍ଗଳ ଓ ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ କାମନା କରନ୍ତି।

କଟକର ଦୁର୍ଗାପୂଜା : ରୌପ୍ୟ ବୈଭବ ଓ ପରମ୍ପରାର ଅନନ୍ୟ ମିଳନ:-

ଓଡ଼ିଶାର ଦୁର୍ଗାପୂଜା କଥା ଉଠିଲେ କଟକର ନାମ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ମନକୁ ଆସେ। ରୌପ୍ୟନଗରୀ କଟକର ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଓଡ଼ିଶାର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏଠାକାର ପୂଜାମଣ୍ଡପଗୁଡ଼ିକରେ ଦେବୀଙ୍କ ମନୋହର ମୃଣ୍ମୟୀ ମୂର୍ତ୍ତି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୌପ୍ୟ ମେଢ଼, ସୁବର୍ଣ୍ଣାଭୂଷଣ ଓ କଳାତ୍ମକ ସାଜସଜ୍ଜା ଉତ୍ସବକୁ ଏକ ଅନନ୍ୟ ମହିମା ପ୍ରଦାନ କରେ।
କଟକର ଚାନ୍ଦି ମେଢ଼ ଏଠାକାର କାରିଗରମାନଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଦକ୍ଷତା ଓ ଶିଳ୍ପପରମ୍ପରାର ପରିଚାୟକ। ରୌପ୍ୟ ତାରକସି କାମର ସୂକ୍ଷ୍ମତା, ନକ୍ସାର ବିବିଧତା ଓ ଅଳଙ୍କାରର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ ଓଡ଼ିଆ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ସୃଜନଶୀଳତା ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣ୍ଡପ ନିଜର ଶିଳ୍ପକଳା, ପରମ୍ପରା ଓ ଆୟୋଜନ ମାଧ୍ୟମରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ।
କଟକର ଦୁର୍ଗାପୂଜା କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥାର ପରିଚୟ ନୁହେଁ; ଏହା ଶିଳ୍ପୀ, ବ୍ୟବସାୟୀ, ଶ୍ରମିକ, ଆଲୋକସଜ୍ଜାକାରୀ, ମୃତ୍ତିକାଶିଳ୍ପୀ ଓ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ସମ୍ମିଳିତ ପ୍ରୟାସର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଉଦାହରଣ। ପୂଜାର ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ସହରର ରାସ୍ତାଘାଟ ଆଲୋକମାଳାରେ ଝଲସିଉଠେ, ଜନସମାଗମରେ ପରିବେଶ ମୁଖରିତ ହୁଏ ଓ ସମଗ୍ର ସହର ଏକ ବିଶାଳ ଉତ୍ସବପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ପରିଣତ ହୁଏ।

ଭୁବନେଶ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହରରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଆକର୍ଷଣ:-

ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଆଧୁନିକ ନଗରଜୀବନ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଧାର୍ମିକ ଚେତନାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ସମନ୍ୱୟ। ବିଭିନ୍ନ ପୂଜାମଣ୍ଡପର ଆକର୍ଷଣୀୟ ତୋରଣ, ଶିଳ୍ପସମୃଦ୍ଧ ପ୍ରତିମା, ଆଲୋକସଜ୍ଜା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ଉତ୍ସବମୁଖର କରିଥାଏ। ପୁରୁଣା ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଧାର୍ମିକ ପରିବେଶ ଓ ନୂତନ ସହରର ସାର୍ବଜନୀନ ପୂଜା ଆୟୋଜନ ଏହି ପର୍ବକୁ ବିବିଧ ରୂପରେ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛି।
ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମପୁର, ସମ୍ବଲପୁର, ରାଉରକେଲା, ବାଲେଶ୍ୱର, ଯାଜପୁର, ପାରାଦୀପ ଓ ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ନିଜସ୍ୱ ରୀତିନୀତି ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ସହିତ ପାଳିତ ହୁଏ। କେଉଁଠି ଆକର୍ଷଣୀୟ ମୃଣ୍ମୟୀ ପ୍ରତିମା ପୂଜାର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ, କେଉଁଠି ତୋରଣ ଓ ଆଲୋକସଜ୍ଜା, ଆଉ କେଉଁଠି ପାରମ୍ପରିକ ପୂଜାବିଧି ଓ ସାମୂହିକ ଭକ୍ତିର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ରୂପ ଆହୁରି ଆତ୍ମୀୟ ଓ ଲୋକଜୀବନ ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ। ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ପୂଜାର ଆୟୋଜନ କରନ୍ତି, ପରସ୍ପରକୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି ଓ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟରେ ସାମୂହିକ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରନ୍ତି। ଏହି ସାଧାରଣ ଆୟୋଜନ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହିଥାଏ ଓଡ଼ିଆ ସମାଜର ସହଯୋଗ, ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟ ଓ ସାମୂହିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧର ମହତ୍ତ୍ୱ।

ମୃଣ୍ମୟୀ ପ୍ରତିମା ଓ ଓଡ଼ିଶାର କାରିଗରୀ କଳା:-

ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ଦେବୀଙ୍କ ମୃଣ୍ମୟୀ ପ୍ରତିମା। ଏହି ପ୍ରତିମା କେବଳ ମାଟି, ଖଡ଼ି, ରଙ୍ଗ ଓ ବସ୍ତ୍ରର ସମାହାର ନୁହେଁ; ଏହା ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ କଳ୍ପନା, ଦକ୍ଷତା, ଭକ୍ତି ଓ ସାଧନାର ଏକ ମୂର୍ତ୍ତ ପ୍ରକାଶ। ମାଟିର ନିର୍ଜୀବ ଆକୃତିକୁ ନିଜର କଳାତ୍ମକ ସ୍ପର୍ଶରେ ଜୀବନ୍ତ ଓ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେବାରେ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ।
ପ୍ରତିମା ନିର୍ମାଣର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ରହିଛି ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଅଭିଜ୍ଞତା ଓ ନିପୁଣତା। ମାଟି ସଂଗ୍ରହ, ଗଠନ ନିର୍ମାଣ, ମୃଣ୍ମୟୀ ଅବୟବର ଆକାର ଦେବା, ଶୁଖାଇବା, ରଙ୍ଗ କରିବା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ପରିଶ୍ରମ ନିହିତ ରହିଥାଏ। ଦେବୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ ଯେତେବେଳେ ଶିଳ୍ପୀ ଶେଷ ସ୍ପର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ପ୍ରତିମାର ମୁଖମଣ୍ଡଳରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଦିବ୍ୟତା ପରିସ୍ଫୁଟିତ ହୁଏ।
ଏହି ଶିଳ୍ପକଳା ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ହସ୍ତଶିଳ୍ପକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବା ସହିତ ଅନେକ କାରିଗର ପରିବାରଙ୍କ ଜୀବିକାର ମାଧ୍ୟମ ହୋଇଥାଏ। ତେଣୁ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିବାକୁ ହେଲେ ଆମକୁ ପ୍ରତିମା ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇବା ସହିତ ସେହି ପ୍ରତିମା ପଛରେ ଥିବା ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ଶ୍ରମ ଓ ସୃଜନଶୀଳତାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ହେବ।

ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଓ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକସଂସ୍କୃତି:-

ଓଡ଼ିଶାର ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଧାର୍ମିକ ଆଚାର ସହିତ ଲୋକସଂସ୍କୃତିର ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଭଣ୍ଡାର। ପାରମ୍ପରିକ ସଙ୍ଗୀତ, ମେଢ଼ ଓ ତୋରଣ ନିର୍ମାଣ, ଲୋକକଳା, ନାଟକ, ମେଲୋଡି, ଭଜନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିବେଷଣ ଏହି ଉତ୍ସବର ପରିସରକୁ ବିସ୍ତୃତ କରିଥାଏ। ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ମେଳା, ଖାଦ୍ୟର ଷ୍ଟଲ୍, ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ଓ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଆୟୋଜିତ ହୁଏ।
ପୂଜାର ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଘରେ ଘରେ ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ, ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ, ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ଘରକୁ ଯାତ୍ରା ଓ ପାରିବାରିକ ମିଳନର ଏକ ସୁନ୍ଦର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଦୂରଦେଶରେ ରହୁଥିବା ଅନେକ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅବସରରେ ନିଜ ଜନ୍ମମାଟିକୁ ଫେରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କେବଳ ଘରକୁ ଫେରିବା ନୁହେଁ; ଏହା ନିଜ ମୂଳ, ନିଜ ପରମ୍ପରା ଓ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ଯୋଡ଼ି ହେବାର ଏକ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଭବ।
ଏହି ଉତ୍ସବ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ସାହିତ୍ୟ ଓ ସାମାଜିକ ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧ କରେ। ଦେବୀଙ୍କ ମହିମାକୁ ନେଇ ରଚିତ ଭଜନ, ସ୍ତୁତି, କବିତା ଓ ଗୀତ ଭକ୍ତିରସରେ ମନକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ। ସାହିତ୍ୟରେ ମାଆ ଦୁର୍ଗା କେବେ ଅଭୟଦାୟିନୀ ଜନନୀ, କେବେ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ସଂଗ୍ରାମର ପ୍ରତୀକ, ଆଉ କେବେ ମାନବତାର ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ଆବିର୍ଭୂତା ହୁଅନ୍ତି।

ଦୁର୍ଗାପୂଜାରେ ସାମାଜିକ ସଂହତି ଓ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱବୋଧ:-

ଯେକୌଣସି ସମାଜର ସ୍ଥାୟୀ ଶକ୍ତି ତାହାର ଏକତା, ସହଯୋଗ ଓ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସମ୍ମାନରେ ନିହିତ। ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଏହି ମୂଲ୍ୟବୋଧଗୁଡ଼ିକୁ ଜନଜୀବନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ମାଧ୍ୟମ। ଏକ ପୂଜାମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୂଜାର ସମସ୍ତ ଆୟୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମିଳିତ ପ୍ରୟାସ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ। କେହି ଅର୍ଥ ଦାନ କରନ୍ତି, କେହି ଶ୍ରମ ଦିଅନ୍ତି, କେହି କଳା ଓ ଦକ୍ଷତାରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ସେବାର ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାନ୍ତି।
ଏହି ସମ୍ମିଳିତ ପ୍ରୟାସରେ ସମାଜର ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗର ଲୋକ ପରସ୍ପରର ନିକଟତର ହୁଅନ୍ତି। ମତ, ମନାନ୍ତର, ଆର୍ଥିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଓ ସାମାଜିକ ଦୂରତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ମାଆଙ୍କ ପୂଜା ଏକ ସାମୂହିକ ମିଳନର ଅବସର ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ଉତ୍ସବ ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ ଯେ, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଆରାଧନାର ପ୍ରକୃତ ସାର୍ଥକତା ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତି ମନୁଷ୍ୟର ପ୍ରେମ, ସମ୍ମାନ ଓ ସହାନୁଭୂତିରେ ରହିଛି।
ତେବେ ଏହି ସାମାଜିକ ସଂହତି କେବଳ ପୂଜାର କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଉତ୍ସବରେ ଯେଉଁ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱବୋଧ, ସହଯୋଗ ଓ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ତାହା ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ତେବେ ହିଁ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ମହାନ ଆଦର୍ଶ ସମାଜରେ ସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରିବ।

ନାରୀଶକ୍ତିର ଆରାଧନା ଓ ସମକାଳୀନ ସମାଜ:-

ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା ହେଉଛନ୍ତି ନାରୀଶକ୍ତିର ଏକ ମହାନ ପ୍ରତୀକ। ତାଙ୍କର ଦଶଭୁଜା ରୂପ ନାରୀର ବହୁମୁଖୀ କ୍ଷମତା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସାହସ, ସୃଜନଶୀଳତା ଓ ଆତ୍ମମର୍ଯ୍ୟାଦାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ବିବେଚିତ ହୋଇପାରେ। ଯେଉଁ ସମାଜ ଦେବୀଙ୍କୁ ମହାଶକ୍ତି ଭାବରେ ପୂଜା କରେ, ସେହି ସମାଜର ନୈତିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ନାରୀଙ୍କୁ ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ସମ୍ମାନ, ସୁରକ୍ଷା, ସମାନ ସୁଯୋଗ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରଦାନ କରିବା।
ଆଜିର ନାରୀ ଶିକ୍ଷା, ବିଜ୍ଞାନ, ସାହିତ୍ୟ, କଳା, ପ୍ରଶାସନ, କ୍ରୀଡ଼ା, ରାଜନୀତି ଓ ଉଦ୍ୟୋଗ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜର ପ୍ରତିଭା ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟର ପରିଚୟ ଦେଉଛନ୍ତି। ତଥାପି ଲିଙ୍ଗଗତ ଅସମାନତା, ଶିକ୍ଷାରେ ବାଧା, ଅସୁରକ୍ଷା, ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଓ ସାମାଜିକ ଅବହେଳା ପରି ସମସ୍ୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର ହୋଇନାହିଁ।
ତେଣୁ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଅବସରରେ ନାରୀଶକ୍ତିର ଆରାଧନା କେବଳ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ଓ ଦେବୀମୂର୍ତ୍ତିର ପୂଜାରେ ସୀମାବଦ୍ଧ ନ ରହୁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ କନ୍ୟାର ଶିକ୍ଷା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାରୀର ସ୍ୱାଭିମାନ, ତାଙ୍କ ମତାମତ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନର ସ୍ୱୀକୃତି ହେଉ ଆମର ପ୍ରକୃତ ଉପାସନା। ଯେଉଁ ଦିନ ନାରୀକୁ ତାହାର ଯୋଗ୍ୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ସମାନ ଅଧିକାର ମିଳିବ, ସେହି ଦିନ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆରାଧନା ତାହାର ସାମାଜିକ ଅର୍ଥରେ ଅଧିକ ସାର୍ଥକ ହେବ।

ଅର୍ଥନୈତିକ ଜୀବନରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଅବଦାନ:-

ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୈତିକ ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ସକାରାତ୍ମକ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ପର୍ବର ଆଗମନ ସହିତ ବଜାରରେ ନୂତନ ଉତ୍ସାହ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ବସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସାୟୀ, ଫୁଲ ବିକ୍ରେତା, ମୃତ୍ତିକାଶିଳ୍ପୀ, ସୁନା ଓ ରୁପା ଅଳଙ୍କାର ବ୍ୟବସାୟୀ, ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାତା, ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ ସାଜସଜ୍ଜାକାରୀ, ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ପରିବହନ ସେବା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଅନେକ ଲୋକ ଏହି ସମୟରେ କାର୍ଯ୍ୟସୁଯୋଗ ପାଆନ୍ତି।
ବିଶେଷକରି କ୍ଷୁଦ୍ର ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ପାରମ୍ପରିକ କାରିଗରଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପର୍ବ ଆୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସର। ସ୍ଥାନୀୟ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, ହସ୍ତତନ୍ତ ବସ୍ତ୍ର, ମାଟିର ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶୀୟ ଉତ୍ପାଦର ଚାହିଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଅର୍ଥନୀତି ଉପକୃତ ହୁଏ। ପୂଜାକମିଟିଗୁଡ଼ିକ ଯଦି ସ୍ଥାନୀୟ କାରିଗର ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଉଦ୍ୟୋଗୀଙ୍କୁ ଅଧିକ ସୁଯୋଗ ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ପର୍ବର ଅର୍ଥନୈତିକ ଲାଭ ଆହୁରି ବ୍ୟାପକ ହୋଇପାରିବ।
ତଥାପି ଉତ୍ସବର ଆଡ଼ମ୍ବର ଓ ବ୍ୟୟବହୁଳ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ମଧ୍ୟରେ ସମତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟୟ ଅପେକ୍ଷା ସୁଚିନ୍ତିତ ଆୟୋଜନ, ସାମାଜିକ ସେବା, ଗରିବଙ୍କ ସହାୟତା ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଶିଳ୍ପର ପ୍ରୋତ୍ସାହନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଲେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଏକ ଅଧିକ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଜନଉତ୍ସବରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରିବ।

ଆଧୁନିକତାର ପ୍ରଭାବ ଓ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷାର ଆବଶ୍ୟକତା:-

ସମୟର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ଓଡ଼ିଶାର ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଆୟୋଜନରେ ଅନେକ ନୂତନତ୍ୱ ଆସିଛି। ଆଧୁନିକ ଆଲୋକସଜ୍ଜା, ନୂତନ ଶିଳ୍ପକୌଶଳ, ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ରଚାର, ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ବ୍ୟବହାର ଉତ୍ସବକୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ବ୍ୟାପକ କରିଛି। ଦୂରରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସମୟରେ ଅନଲାଇନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ପୂଜାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ନିଜ ଗାଁ କିମ୍ବା ସହରର ଉତ୍ସବ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ହୋଇପାରୁଛନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ଆଧୁନିକତାର ଏହି ଯାତ୍ରାରେ କିଛି ଆହ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଇଛି। ଅତ୍ୟଧିକ ଶବ୍ଦ ପ୍ରଦୂଷଣ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‌ର ଅବାଧ ବ୍ୟବହାର, ଅପରିଚାଳିତ ଆବର୍ଜନା, ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ ବ୍ୟୟ ପରିବେଶ ପାଇଁ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତିର ଶକ୍ତି ଓ ଜଗତ୍‌ଜନନୀ ଭାବରେ ଆରାଧନା କରୁଥିବା ସମାଜ ପାଇଁ ପ୍ରକୃତିର ସୁରକ୍ଷା ଏକ ନୈତିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ପ୍ରାକୃତିକ ମାଟିର ପ୍ରତିମା, ସୁରକ୍ଷିତ ରଙ୍ଗ, ପୁନଃବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ ସାଜସଜ୍ଜା, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‌ର ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ୟବହାର, ଶବ୍ଦ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଆବର୍ଜନାର ସଠିକ୍‌ ପରିଚାଳନାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେବା ଉଚିତ। ବିସର୍ଜନ ସମୟରେ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନର ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରି ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଉତ୍ସବର ମହତ୍ତ୍ୱ ତାହାର ବାହ୍ୟ ଆଡ଼ମ୍ବରରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାହାର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବନା ଓ ସାମାଜିକ ଉପଯୋଗିତାରେ ନିହିତ। ତେଣୁ ପରିବେଶକୁ କ୍ଷତି ନ ପହଞ୍ଚାଇ ଭକ୍ତି, ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ସହିତ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ପାଳନ କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ।

ବିଜୟା ଦଶମୀ : ବିଜୟ, ବିଦାୟ ଓ ନୂତନ ଆଶାର ବାର୍ତ୍ତା:-

ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ବିଜୟା ଦଶମୀ ଭକ୍ତମନରେ ଏକ ମିଶ୍ର ଅନୁଭୂତି ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏକ ପଟେ ଅସତ୍ୟ ଉପରେ ସତ୍ୟର ବିଜୟର ଆନନ୍ଦ, ଅନ୍ୟ ପଟେ ମାଆଙ୍କ ବିଦାୟର ବିଷାଦ। କିଛି ଦିନ ଧରି ଯେଉଁ ମଣ୍ଡପରେ ଭକ୍ତି, ଆଲୋକ ଓ ଆନନ୍ଦର ମହୋତ୍ସବ ଚାଲିଥାଏ, ସେହି ମଣ୍ଡପରେ ବିଦାୟର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଲେ ପରିବେଶ ଭାବପ୍ରବଣ ହୋଇଉଠେ।
ବିଜୟା ଦଶମୀରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବାର ପରମ୍ପରା ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୀତିରେ ପାଳିତ ହୁଏ। ମାଆଙ୍କ ନିକଟରେ ଶୁଭ, ଶାନ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରି ଭକ୍ତମାନେ ବିସର୍ଜନ ଯାତ୍ରାରେ ସାମିଲ ହୁଅନ୍ତି। ଢୋଲ, ମହୁରୀ, ଘଣ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀଙ୍କ ବିଦାୟ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
କିନ୍ତୁ ଦେବୀଙ୍କ ବିଦାୟର ଅର୍ଥ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ନୁହେଁ। ଭକ୍ତଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସରେ ମାଆ ସର୍ବଦା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବିରାଜମାନ। ମାଟିର ପ୍ରତିମା ବିସର୍ଜିତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ମାତୃଶକ୍ତି ପ୍ରତି ଆସ୍ଥା, ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅମଳିନ ରହିଥାଏ। ବିଜୟା ଦଶମୀ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ, ଜୀବନରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଗମନ ପରେ ବିଦାୟ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଦାୟ ମଧ୍ୟ ନୂତନ ଆଶା ଓ ନୂତନ ଆରମ୍ଭର ଦ୍ୱାର ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରେ।
ଦେବୀଙ୍କ ବିଜୟ ଆମକୁ ଏହି ସଂକଳ୍ପ ନେବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ ଯେ, ଆମେ ନିଜ ଜୀବନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଜାଳିବା, ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା ଏବଂ ମାନବିକତାର ପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେବା।

ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ମାନବିକ ଓ ନୈତିକ ଶିକ୍ଷା:-

ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ପ୍ରକୃତ ସାର୍ଥକତା ଏହାର ଧାର୍ମିକ ଆଚାର ସହିତ ଏହାର ନୈତିକ ଓ ମାନବିକ ବାର୍ତ୍ତାକୁ ଜୀବନରେ ଅନୁସରଣ କରିବାରେ ନିହିତ। ମହିଷାସୁର ବଧର କାହାଣୀ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ସମ୍ମୁଖରେ ନତିସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ଆମକୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଜୟ କରିବା, ସତ୍‌ପଥରେ ଚାଲିବା ଓ ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ରହିବାର ପ୍ରେରଣା ଦିଏ।
ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଆମକୁ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧିର ମହତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଏ। ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଅନ୍ତରରେ ଥିବା ଈର୍ଷା, ଦ୍ୱେଷ, ଅହଂକାର, ଲୋଭ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁତାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଲେ ହିଁ ଏକ ସୁସ୍ଥ ସମାଜ ଗଠନ ସମ୍ଭବ। ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ସହିତ ନିଜ ଆଚରଣରେ ଦୟା, କ୍ଷମା, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ଓ ପରୋପକାରକୁ ସ୍ଥାନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଏହି ପର୍ବ ଆମକୁ ଦାନ, ସେବା ଓ ସହାନୁଭୂତିର ମହତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଶିଖାଏ। ଉତ୍ସବର ଆନନ୍ଦ ସେତେବେଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ସେହି ଆନନ୍ଦରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ କରାଯାଏ। ଅଭାବଗ୍ରସ୍ତଙ୍କୁ ସହାୟତା, ଅସହାୟଙ୍କ ପାଖରେ ଛିଡ଼ା ହେବା, ରୋଗୀଙ୍କ ସେବା ଓ ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବା ହେଉଛି ଦେବୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜୀବନରେ ଧାରଣ କରିବାର ପ୍ରକୃତ ଉପାୟ।

ଉପସଂହାର:-

ଓଡ଼ିଶାର ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଏକ ବହୁମାତ୍ରିକ ମହୋତ୍ସବ। ଏହା ଧର୍ମ ଓ ଦର୍ଶନର, ଭକ୍ତି ଓ ଭାବନାର, କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତିର, ପରମ୍ପରା ଓ ଆଧୁନିକତାର ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆସ୍ଥା ଓ ସାମୂହିକ ଚେତନାର ଏକ ଅପୂର୍ବ ସମନ୍ୱୟ। କଟକର ଚାନ୍ଦି ମେଢ଼ଠାରୁ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଆକର୍ଷଣୀୟ ତୋରଣ, ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ସରଳ ପୂଜାମଣ୍ଡପଠାରୁ ସହରର ବିଶାଳ ସାର୍ବଜନୀନ ଆୟୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ମାଆଙ୍କ ଆରାଧନା ଏକ ନୂତନ ଅନୁଭବ ଓ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଆବେଦନ ନେଇ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ଏହି ପର୍ବ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସାଂସ୍କୃତିକ ଅସ୍ମିତାକୁ ଦୃଢ଼ କରେ, ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତାର ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ କରେ ଏବଂ ଆମର ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ି ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇବାର ମାଧ୍ୟମ ହୁଏ। ତେବେ ଏହି ଐତିହ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ପରମ୍ପରା ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଆଧୁନିକତା ପ୍ରତି ବିବେକ, ପରିବେଶ ପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ସମାଜ ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ହେବ।

ଆସନ୍ତୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ଶାରଦୀୟ ମହୋତ୍ସବରେ ଆମେ କେବଳ ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆଗମନକୁ ଉତ୍ସବ ଭାବରେ ପାଳନ ନ କରି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସାହସ, ନ୍ୟାୟ, କରୁଣା ଓ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଚେତନାକୁ ଆମ ଜୀବନରେ ଧାରଣ କରିବାର ସଂକଳ୍ପ ନେବା। ଓଡ଼ିଶାର ମାଟିରେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଯୁଗଯୁଗ ଧରି ଜୀବନ୍ତ ରହୁ, ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୌରବ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହୁ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ହୃଦୟରେ ଜ୍ଞାନ, ଶାନ୍ତି ଓ ମାନବିକତାର ଆଲୋକ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଉ।
ଜୟ ମାଆ ଦୁର୍ଗା,ଜୟ ଜଗତ୍‌ଜନନୀ

ପୂଜା ସା
ଦେପୂର, ଭବାନୀପାଟଣା (କଳାହାଣ୍ଡି)

ଓଡ଼ିଶାର ଦୁର୍ଗାପୂଜା : ଶକ୍ତି ଉପାସନା, ପରମ୍ପରା ଓ ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତାର ମହାପର୍ବ

ଓଡ଼ିଶାର ଦୁର୍ଗାପୂଜା : ଶକ୍ତି ଉପାସନା, ପରମ୍ପରା ଓ ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତାର ମହାପର୍ବ