ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ଶୁଣିବାକୁ ଯେତିକି ସହଜ, ତାହାର ଉତ୍ତର ଦେବା ସେତିକି କଷ୍ଟକର। କାରଣ ବାପୁ ହେବା ମାନେ କେବଳ ଧୋତି ପିନ୍ଧିବା ନୁହେଁ, ହାତରେ ବାଡ଼ି ଧରିବା ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଚଷମା ପିନ୍ଧି ତାଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯିବା ନୁହେଁ। ବାପୁ ହେବା ମାନେ ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ଅହଂକାରକୁ ହରାଇବା, ସତ୍ୟକୁ ଜୀବନର ଆଧାର କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରିବା।

ଆଜି ଆମେ ସମସ୍ତେ ବାପୁଙ୍କ ଫଟୋରେ ଫୁଲମାଳ ଦେଉଛୁ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନ ପାଳନ କରୁଛୁ। ତାଙ୍କ ନାମରେ ଭାଷଣ ଦେଉଛୁ। କିନ୍ତୁ କେବେ ନିଜ ମନକୁ ପଚାରିଛୁ କି—ଆମ ଜୀବନରେ ବାପୁଙ୍କ ଆଦର୍ଶର ସ୍ଥାନ କେଉଁଠି?

ଯେତେବେଳେ ଆମେ ମିଛ କହି ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ହାସଲ କରୁ, ସେତେବେଳେ କ’ଣ ଆମେ ବାପୁଙ୍କୁ ମନେ ପକାଉ?

ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଗରିବ ଲୋକ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାର ବୁଲୁଥାଏ, ଆମେ କ’ଣ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରୁ?

ଯେତେବେଳେ ଜାତି, ଧର୍ମ ଓ ଭାଷା ନାମରେ ମଣିଷ ମଣିଷଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଉଛି, ଆମେ କ’ଣ ଭାଇଚାରାର ହାତ ବଢ଼ାଉ?

ବାପୁ ଆମକୁ ଶିଖାଇଥିଲେ—ସତ୍ୟ ଓ ଅହିଂସା କେବଳ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାର ଏକ ପବିତ୍ର ପଥ।

କିନ୍ତୁ ଆଜି ଆମେ ଛୋଟ ଛୋଟ କଥାରେ ରାଗିଯାଉଛୁ। ନିଜ ଭୁଲ ସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦେଉଛୁ। ଅନ୍ୟକୁ ହରାଇବା ପାଇଁ ନିଜ ବିବେକକୁ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧକ ରଖିଦେଉଛୁ।

ତେବେ କୁହନ୍ତୁ, କେବଳ ବାପୁଙ୍କ ଫଟୋ ରଖିଦେଲେ କ’ଣ ଆମେ ବାପୁଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ହୋଇଯିବା?

ବାପୁଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ—ସେବା।

ଜଣେ ଭୋକିଲା ମଣିଷକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା, ଜଣେ ଅସହାୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା, ଜଣେ ନିରାଶ ମଣିଷକୁ ଆଶା ଦେବା—ଏହି ଛୋଟ ଛୋଟ କାମରେ ହିଁ ମାନବିକତାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରିଚୟ ଲୁଚି ରହିଛି।

ବାପୁ ଆମକୁ କେବେ କହିନଥିଲେ ଯେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଭଳି ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ଏତିକି ନିଶ୍ଚୟ ଶିଖାଏ—ମଣିଷ ହେବା ପାଇଁ ମଣିଷକୁ ଭଲ ପାଇବା ଜରୁରୀ।

ଆଜି ଯଦି ବାପୁ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଥାଆନ୍ତେ, ତେବେ ହୁଏତ ସେ ଆମକୁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଥାଆନ୍ତେ—

“ମୋର ଫଟୋକୁ ତୁମେ କାନ୍ଥରେ ରଖିଛ, କିନ୍ତୁ ମୋର ବିଚାରକୁ ତୁମ ହୃଦୟରେ କେତେ ଜାଗା ଦେଇଛ?”

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଆମ ପାଖରେ ଅଛି କି?

ଆମେ ଉନ୍ନତି କରୁଛୁ। ବଡ଼ ବଡ଼ ଅଟ୍ଟାଳିକା ତିଆରି କରୁଛୁ। ନୂଆ ନୂଆ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଆପଣାଉଛୁ। ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଯାଉଛୁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଉନ୍ନତି ମଧ୍ୟରେ ଆମେ କ’ଣ ନିଜ ମାନବିକତାକୁ ହରାଇ ବସୁନାହୁଁ?

ଆମ ପାଖରେ ମୋବାଇଲ୍ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ପାଖରେ ବସିଥିବା ମଣିଷର ଦୁଃଖ ଶୁଣିବାକୁ ସମୟ ନାହିଁ।

ଆମ ପାଖରେ ଧନ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟର ଲୁହ ପୋଛିବା ପାଇଁ ମନ ନାହିଁ।

ଆମେ ଶାନ୍ତିର କଥା କହୁଛୁ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଘରେ, ନିଜ ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି ରଖିବାକୁ ଭୁଲିଯାଉଛୁ।

ଏହା କି ଆମର ପ୍ରକୃତ ଉନ୍ନତି?

ବାପୁଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନର ଭାରତ କେବଳ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତ ନଥିଲା। ସେ ଏକ ଏପରି ଭାରତ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଗରିବର ଆଖିରେ ଲୁହ ନଥିବ, ଯେଉଁଠି ମଣିଷକୁ ତା'ର ଜାତି କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଦେଖି ନୁହେଁ, ମଣିଷ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯିବ।

ସେହି ଭାରତ ଗଢ଼ିବାର ଦାୟିତ୍ୱ କେବଳ ସରକାରଙ୍କର ନୁହେଁ। ଏହା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର।

ଆମେ ଯଦି ଆଜିଠାରୁ ମିଛ ବଦଳରେ ସତ୍ୟକୁ ବାଛିବା, ଘୃଣା ବଦଳରେ ପ୍ରେମକୁ ବାଛିବା, ହିଂସା ବଦଳରେ ଶାନ୍ତିକୁ ବାଛିବା, ସ୍ୱାର୍ଥ ବଦଳରେ ସେବାକୁ ବାଛିବା—ତେବେ ଆମ ଭିତରେ ଜଣେ ଛୋଟ ବାପୁ ଜନ୍ମ ନେବେ।

ବାପୁ ହେବା ପାଇଁ ଆମକୁ ମହାନ ନେତା ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।

ଜଣେ ସଚ୍ଚୋଟ ପିତା ହୋଇ, ଜଣେ ଦାୟିତ୍ୱବାନ ପୁଅ ହୋଇ, ଜଣେ ନିଷ୍ଠାବାନ କର୍ମଚାରୀ ହୋଇ, ଜଣେ ସହାନୁଭୂତିଶୀଳ ନାଗରିକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଆମେ ବାପୁଙ୍କ ଆଦର୍ଶକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିପାରିବା।

ଆସନ୍ତୁ, ଏହି ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦିନ ପାଇଁ ବାପୁଙ୍କୁ ମନେ ନପକାଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ତାଙ୍କ ବିଚାରକୁ ନିଜ ଜୀବନରେ ଜୀବନ୍ତ କରିବା।

କାରଣ ଦେଶକୁ ବଦଳାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଆମକୁ ନିଜକୁ ବଦଳାଇବାକୁ ହେବ।

ଶେଷରେ ମୋର ମନରୁ ଗୋଟିଏ କଥା ଉଠୁଛି—

“ବାପୁ, ଆମେ ତୁମକୁ ଫଟୋରେ ନୁହେଁ, ଆମ ଆଚରଣରେ ଜୀବନ୍ତ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ ତୁମ ଭଳି ମହାନ ହୋଇପାରିବୁ କି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ଦେଖାଇଥିବା ସତ୍ୟ, ଅହିଂସା ଓ ମାନବିକତାର ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଚେଷ୍ଟା କରିବୁ।”

କାରଣ ବାପୁ ହେବା ଏକ ପରିଚୟ ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଜୀବନବ୍ୟାପୀ ସାଧନା।

ଜୟ ହିନ୍ଦ।

ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍।

କ’ଣ ଆମେ ବାପୁ ହୋଇପାରିବା?

ଏକ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଆତ୍ମଜିଜ୍ଞାସା