ଭୂମିକା

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଇତିହାସରେ କିଛି ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଏମିତି ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଲେଖକ ନୁହେଁ, ଏକ ସମୟର ସାହିତ୍ୟିକ ଚେତନାର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ହେଲେ Jagannath Prasad Das ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସାଦ ଦାସ। କବିତା, ଗଳ୍ପ, ଉପନ୍ୟାସ, ନାଟକ, ଅନୁବାଦ, କଳା-ଇତିହାସ ଓ ସମାଲୋଚନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଅବଦାନ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛି।

ଜନ୍ମ ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ

ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସାଦ ଦାସ ଜଣେ ଲେଖକ ଯିଏ ଗତ ୪ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟପଟରେ ବହୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିଛନ୍ତି - କବିତା, କାଳ୍ପନିକ, ନାଟକ ଏବଂ ସମାଲୋଚନା। ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ସେ କିଶୋର ଅବସ୍ଥାରେ କବିତା ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରକାଶିତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପଚାଶ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏକ ପରିଚିତ ନାମ ଥିଲେ। ତଥାପି, ୧୯୫୫ ମସିହାରେ, କଟକର ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରୁ ସ୍ନାତକ ହାସଲ କରିବା ପରେ ସେ ଲେଖିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିଲେ। ଅଧିକ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ସେ ଆହ୍ଲାବାଦ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ସେବାରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।

ସାହିତ୍ୟକୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରିବା

ପନ୍ଦର ବର୍ଷର ବିରତି ଏବଂ ଚିତ୍ରକଳା ସହିତ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରେମ ପରେ ସେ ପୁଣି ଲେଖିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ୧୯୭୧ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ କବିତା ସଂକଳନ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଏହି ପୁସ୍ତକ, ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ, ଓଡ଼ିଆ କାବ୍ୟିକ ଦୃଶ୍ୟପଟକୁ ଏକ ସତେଜ ପବନର ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଭାବରେ ଆସିଥିଲା, ଯାହା ସମସାମୟିକ କବିତାକୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ମନେ କରୁଥିବା ପାଠକମାନଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେଇଥିଲା। ଦାସଙ୍କ କବିତାଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭିଜ୍ଞତାର ଭାବପ୍ରବଣ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଏବଂ ଉତ୍ସବ କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବ ପାଇଁ ସ୍ୱାଗତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ହିନ୍ଦୀ (ଆଲ୍ଲାହାବାଦ, ୧୯୭୪) ଏବଂ ଇଂରାଜୀ (ଆର୍ନଲ୍ଡ-ହାଇନେମାନ। ୧୯୭୬) ଅନୁବାଦରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ କବିଙ୍କୁ ଜାତୀୟ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଥିଲା।

କବି ଭାବରେ ଅବଦାନ

ଏହି ସ୍ମରଣୀୟ ସଂଗ୍ରହରୁ ଆରମ୍ଭ କରି। ଦାସ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଗାରଟି କବିତା ସଂକଳନ ଲେଖିଛନ୍ତି (ଯାହା ମଧ୍ୟରୁ ଆଠଟି ହିନ୍ଦୀ ଅନୁବାଦରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି) ଏବଂ ଭାରତୀୟ କବିତା ଦୃଶ୍ୟରେ ଜଣେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ। ଏକ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଅନୁସାରେ, 'ଯଦି ସମସାମୟିକ ଓଡ଼ିଆ କବିତା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ, ବୈଷୟିକ ଅଖଣ୍ଡତା ଏବଂ ସୃଜନଶୀଳ ମାଧ୍ୟମର ଅଭିନବ ବ୍ୟବହାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ନୂତନ ପରିମାଣ ଏବଂ ସୁଗମତା ହାସଲ କରିଛି, ତେବେ ଏହା ଦାସଙ୍କ ଅବଦାନ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥିଲା। ଜୀବନ ଏବଂ ପ୍ରେମରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଭାବନା ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଭାବନାର ଏକ ଅସାଧାରଣ ମିଶ୍ରଣ ତାଙ୍କ କବିତାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପଠନୀୟ ଏବଂ ସୁଗମ କରିଥାଏ। ଜୀବନ ଏବଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ବିବିଧ ଦିଗ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଆଗ୍ରହ ତାଙ୍କ କବିତାକୁ ପ୍ରାଣବନ୍ତ ଏବଂ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିଥାଏ। ସେ ତାଙ୍କ କବିତାରେ ଯେଉଁ ଲୟ ଭାବନାକୁ କବଳିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ତାହା କଥିତ ଭାଷଣର ବହୁତ ନିକଟତର। (କାବ୍ୟ ଭାରତୀ, 1997)। ତାଙ୍କ କବିତା ସଂକଳନ ଆହନିକ (1990)କୁ ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ଦିଆଯାଇଥିଲା - ଯଦିଓ ସେ ପୁରସ୍କାର ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ। ଏକାଡେମୀ ପୁସ୍ତକର ହିନ୍ଦୀ, ବଙ୍ଗଳା, ଆସାମୀ ଏବଂ ଇଂରାଜୀ ଅନୁବାଦ ପ୍ରକାଶ କରିଛି।

ନାଟ୍ୟକାର ଭାବରେ ସଫଳତା

ଦାସଙ୍କ ପ୍ରଥମ ନାଟକ "ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବାରୁ" (ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ) ୧୯୭୨ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ସେହି ବର୍ଷ କଲିକତାରେ ଏହାର ବଙ୍ଗଳା ସଂସ୍କରଣରେ ମଞ୍ଚସ୍ଥ ହୋଇଥିଲା (ଥିଏଟର ଗିଲ୍ଡ, ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଶ୍ୟାମଲ ସେନ) ଏବଂ ଏହାକୁ ଏକ 'ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନାଟକ (ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନ ମାନକ)' ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୭୬ ମସିହାରେ, ନାଟକର ହିନ୍ଦୀ ଅନୁବାଦ ଦିଲ୍ଲୀରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏବଂ ପ୍ରଯୋଜିତ ହୋଇଥିଲା (ଦିଶାନ୍ତର, ରାମଗୋପାଳ ବଜାଜଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ, ଓମ୍ ପୁରୀଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକାରେ) ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମୀକ୍ଷା ପାଇଥିଲା। ଏହି ନାଟକଟି ସେବେଠାରୁ ଅନେକ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଭାରତୀୟ ନାଟକରେ ଏକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାବରେ ବିବେଚିତ ହୋଇଛି। ତାଙ୍କର ପରବର୍ତ୍ତୀ ନାଟକଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସମାନ ସଫଳତା ହାସଲ କରିଛି।

ଗଳ୍ପ ଓ ଉପନ୍ୟାସରେ ନୂଆ ଦିଗ

ଦାସ କାଳ୍ପନିକ ଜଗତକୁ ଆସିବା ବହୁତ ବିଳମ୍ବ ହୋଇଥିଲା। ୧୯୮୦ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ କାହାଣୀ ଲେଖିଥିଲେ। ସେବେଠାରୁ ସେ ଆଠଟି କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ ସଂକଳନ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଜଣେ କାହାଣୀକାର ଭାବରେ, ତାଙ୍କୁ 'ପ୍ରମୁଖ କଥାକାର, ଏହି ଧାରା ଯେଉଁ ରୂପରେ ପ୍ରଚଳିତ କରେ ତାହାର ସହଜାତ ନିପୁଣତା ସହିତ' କୁହାଯାଏ.... ସେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବାକ୍ୟରୁ ପାଠକଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାରେ ସର୍ବଦା ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଜଟିଳ କରିଡର ଦେଇ ନେଇଯାଆନ୍ତି ଏବଂ କିଛି ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ରହସ୍ୟର ଦ୍ୱାରଦେଶରେ ରଖନ୍ତି' (ବିକ୍ରମ କେ. ଦାସ)। ତାଙ୍କର କିଛି କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ ମଞ୍ଚ, ରେଡିଓ ଏବଂ ଟେଲିଭିଜନ ପାଇଁ ସଫଳତାର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।

ଦାସଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଲେଖାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କୃତି ହେଉଛି ଐତିହାସିକ ଉପନ୍ୟାସ ଦେଶ କାଳ ପତ୍ର (୧୯୯୨) ଯାହା ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଦ୍ଧରେ ଉପନିବେଶବାଦର ପ୍ରଭାବରେ ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ସମାଜର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଚିତ୍ରଣ କରିଥାଏ। ଉପନିବେଶିତଙ୍କୁ ଏକ ସ୍ୱର ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଏକ ପ୍ରତି-ବିଷୟକ ଆଲୋଚନା ନିର୍ମାଣ କରି, ପୁସ୍ତକ "ଏକ ବିକଳ୍ପ କାହାଣୀ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ଯେଉଁଥିରେ ଉପନିବେଶିତଙ୍କ ବିଷୟରେ କେବଳ ଲେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେ ନିଜର ଭାଗ୍ୟ ଗଠନ କରୁଥିବା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ (ଦି ବୁକ୍ ରିଭ୍ୟୁ XVII ନମ୍ବର ୧୦)। ପୁସ୍ତକଟିକୁ ସମସ୍ତ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ ପାଇଁ ନ୍ୟାସନାଲ୍ ବୁକ୍ ଟ୍ରଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ମନୋନୀତ କରାଯାଇଛି।

ଦାସଙ୍କ ସୃଜନଶୀଳ ଲେଖା ବିଷୟରେ ଲେଖିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଶିଶୁ କବିତା (ଆଲିମାଲିକା ୧୯୯୩) ଏବଂ ଅର୍ଥହୀନ ପଦ୍ୟ (ଆଲୁକୁଚି-ମାଲୁକୁଚି ୧୯୯୩) ଉଲ୍ଲେଖ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏହି ଛୋଟ ଛୋଟ ପଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସେ ୧୯୯୧ ମସିହାରେ ଶଯ୍ୟାଶାୟୀ ଥିବା ସମୟରେ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ଏହା ତାଙ୍କ ସୃଜନଶୀଳ ଲେଖାର ବିବିଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଯୋଗ।

କଳା ଇତିହାସ ଓ ଗବେଷଣା

ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସାଦ ଦାସ କେବଳ ସାହିତ୍ୟିକ ନୁହେଁ, ଜଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କଳା-ଇତିହାସ ଗବେଷକ ମଧ୍ୟ। ସେ କଳା ଇତିହାସରେ ପିଏଚଡି କରିଥିଲେ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ଚିତ୍ରକଳା ଉପରେ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା କରିଛନ୍ତି।

ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗବେଷଣାମୂଳକ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକ ହେଲା—

ପୁରୀ ପେଣ୍ଟିଂ
ଚିତ୍ର-ପୋଥି
ପାମ୍-ଲିଫ୍ ମିନିଏଚର୍ସ

ଏହି କୃତିଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶାର ଚିତ୍ରକଳା ଇତିହାସ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବରେ ଗଣ୍ୟ।

ଅନୁବାଦ ଓ ସମ୍ପାଦନା

ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସାଦ ଦାସ ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟକୁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ପରିଚିତ କରାଇବା ପାଇଁ ଅନେକ ଅନୁବାଦ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଆ କବିତା ଓ କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପକୁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ତାଙ୍କ ଭୂମିକା ଅପୂର୍ବ। ନିଜର କିଛି କୃତି ଅନୁବାଦ କରିବା ବ୍ୟତୀତ, ଦାସ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କବିତାଗୁଡ଼ିକୁ ଇଂରାଜୀରେ ମଧ୍ୟ ଅନୁବାଦ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରକାଶନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ: କ୍ୟାଥେରିନ୍ କ୍ଲେମେଣ୍ଟଙ୍କ ଗ୍ରୋଇଂ ଆନ୍ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଷ୍ଟାର୍ (କବିଙ୍କ ସହିତ, ୧୯୯୧), ଓଡ଼ିଆ ମହିଳା କବିମାନଙ୍କର 'ଅଣ୍ଡର ଏ ସାଇଲେଣ୍ଟ ସନ୍ (ଆର୍ଲିନ୍ ଜିଡ୍ ସହିତ, ୧୯୯୨), ଏବଂ ଗୁଲଜାରଙ୍କ ଅଟମ୍ ମୁନ୍ (୧୯୯୯)। ଇଂରାଜୀ ପାଠକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଓଡ଼ିଆ କ୍ଷୁଦ୍ର କାହାଣୀ (୧୯୮୩) ଏବଂ କବିତା ୯୩ (କେ. ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦନଙ୍କ ସହିତ, ୧୯୯୩) ମଧ୍ୟ ସମ୍ପାଦନା କରିଛନ୍ତି।

ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତତା

ସିନେମା ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡିତ, ସେ ଶିଶୁ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସମାଜ (୧୯୮୫-୧୯୯୦) ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ବିକାଶ ନିଗମ (୧୯୮୮-୧୯୯୩) ର ବୋର୍ଡରେ ରହିଆସିଛନ୍ତି ଏବଂ ଜାତୀୟ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାରର ଜୁରି ସଦସ୍ୟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ସେ "ଫିଲ୍ମସ୍ ଫର୍ ଚିଲ୍ଡ୍ରେନ୍" (୧୯୮୭) ପୁସ୍ତକର ସମ୍ପାଦନା ମଧ୍ୟ କରିଛନ୍ତି।

ତାଙ୍କ ଚାକିରି ଜୀବନରେ ଦାସ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ - ଯେଉଁଥିରୁ ସେ ୧୯୬୩ ରୁ ୧୯୬୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଳାହାଣ୍ଡିରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଏକ ସ୍ମରଣୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୭୩ ରେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଦିଲ୍ଲୀ ଆସିଥିଲେ। ସେ ୧୯୮୪ ରେ IAS ଛାଡି ସୃଜନଶୀଳ ଲେଖା ଏବଂ ଗବେଷଣାରେ ନିଜକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣକାଳୀନ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ। ସେ ଦିଲ୍ଲୀରେ ରହିଆସୁଥିଲେ ଯାହା ତାଂକର ନିଜର ଘର ଏବଂ କର୍ମସ୍ଥଳ ବୋଲି ସେ ବିବେଚନା କରୁଥିଲେ। ଶେଷ ସମୟଟି ତାଂକର କିନ୍ତୁ ଭୁବନେଶ୍ୱର ବାସ ଭବନରେ କଟିଥିଲା ଏବଂ ଜୁନ ମାସ ୪ ତାରିଖ ୨୦୨୬ ରେ ୯୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ଇହଲୀଳା ସମ୍ବରଣ କରିଛନ୍ତି। ସେ ସାହିତ୍ୟ, ପ୍ରଶାସନ, ନାଟ୍ୟ, ଅନୁବାଦ ଏବଂ କଳା ଇତିହାସକୁ ବ୍ୟାପୀ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ବହୁମୁଖୀ ଐତିହ୍ୟ ଛାଡିଯାଇଛନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଶାର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସାଂସ୍କୃତିକ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ଯତମ କରିଥାଏ। ତାଙ୍କ ବିୟୋଗରେ, ଓଡ଼ିଶା ଏହାର ଜଣେ ବହୁମୁଖୀ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଏବଂ ଜଣେ ଉଚ୍ଚ ସାଂସ୍କୃତିକ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କୁ ହରାଇଲା, ଯିଏ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ କଳାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଗଠନ କରିଥିଲେ।

ଉପସଂହାର

ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସାଦ ଦାସ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ନାମ। କବି, ନାଟ୍ୟକାର, କଥାକାର, ଅନୁବାଦକ, ଗବେଷକ ଓ କଳା-ସମାଲୋଚକ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ବହୁମୁଖୀ ଅବଦାନ ଆଜି ମଧ୍ୟ ନୂତନ ପିଢ଼ିକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପରିସରରେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ ତାଙ୍କ ଅବଦାନ ସଦା ସ୍ମରଣୀୟ ରହିବ।

ବୟସର ସାୟାହ୍ନରେ ସେ ଆଜିକାଲିର ଯୁବ କବି ଓ କବାୟତ୍ରୀଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି ଲେଖି ଯାଇଛନ୍ତି -

କବିତାର ଶୀର୍ଷକ - କାଲିର କବି

ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଋଣରୁ ସ୍ବଚ୍ଛନ୍ଦ ରହି

ସେମାନେ କବିତା ଲେଖିବାର ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରନ୍ତି

ସେମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ଏମର୍‌ଜେନ୍ସିର ନିଶାଦ୍ଧରେ

ସିଂହ ସେମାନଙ୍କର ବାହନ

ସେମାନଙ୍କର ପାଦରେ ବିଜୁଳି

ସେମାନଙ୍କର ପକେଟ୍‌ରେ କିଛି ନାହିଁ

ଦରଫୁଟା ସମ୍ଭାବନାର ଆସ୍ଥା ବ୍ୟତୀତ

ମଲାକବିଙ୍କର ମଶାଣି ଦେଇ ତାଙ୍କର ରାସ୍ତା ସେମାନେ

ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକର ଠିକଣା ଖୋଜୁଛନ୍ତି

ସେମାନେ ଯୋଜନା କରୁଛନ୍ତି

ଯାଇ ପିକ୍‌ନିକ୍ କରିବେ ବାଜିରାଉତର ଗାଁରେ

ସେମାନେ ପିତୃତର୍ପଣ କରୁଛନ୍ତି, ଚିୟର୍ସ କହି

ସେମାନେ ରାସ୍ତା ଉପରୁ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ନାରାଜ

ସେମାନେ ହଳପ କରିଛନ୍ତି

ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେବେ କଳିଙ୍ଗନଗରରେ

ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି

ରୁପାଲି ଛକର ଆତୁର ଆଲୁଅରେ

ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି କାଲି ବୋଲି କିଛି ନାହିଁ

ସେମାନଙ୍କ ହାତରେ କଲମ ଓ କଟାର

ସେମାନେ ବସିଛନ୍ତି ଗାନ୍ଧୀ ଟୋପି ପିନ୍ଧି

ଆନ୍ନାଙ୍କର ଅବିଚଳିତ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ଆଉଜି

ହଳଦିଆ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା କାଗଜକୁ

ସେମାନେ ଟୁକୁରା ଟୁକୁରା କରି ଫିଙ୍ଗି ଦେଉଛନ୍ତି

ସେମାନେ ଲାବଣ୍ୟବତୀକୁ ଭେଟିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି

ସେମାନେ ନ ମରିବାର ଶପଥ ନେଇଛନ୍ତି

ସେମାନେ ବିୟୋଗାନ୍ତ ଛବି ଦେଖି କାନ୍ଦନ୍ତି

ସେମାନେ ପହଁରୁଛନ୍ତି ସ୍ରୋତର ଉଜାଣି

ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରି ଚାଲିଛନ୍ତି

ଉତ୍ତରର ଅପେକ୍ଷା ନ ରଖି

ସେମାନେ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଛନ୍ତି

ଖୁର ଧାର ଉପରେ ଦଉଡ଼ି ଯିବାର

ସେମାନେ ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଛନ୍ତି

ମହାବାତ୍ୟାର ମଧ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ ଉପରେ

ସେମାନେ ନିଜକୁ ସମର୍ପଣ କରିଦେଉଛନ୍ତି

ନିଜ ଅଙ୍ଗୁଳିର ସମ୍ମୋହିତ ବିମର୍ଶ ପାଖରେ

ସେମାନେ ଦର୍ପଣକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ

ସେମାନେ ପଚାରିଲେ ଗାନ୍ଧୀ କିଏ ବୋଲି

ସେମାନେ ଜହ୍ନରାତି ହେବାକୁ ଚାହିଁଲେ

ସେମାନେ ଚାରି ଦଉଡ଼ିକୁ ଛିଣ୍ଡାଇ ଦେଲେ

ସେମାନେ ହାଇକମାଣ୍ଡକୁ ଜବାବ ଦେଲେ

ସେମାନେ ଛଟପଟ ହେଲେ ଇଚ୍ଛାର ଉଷ୍ମାରେ

ସେମାନେ ଲାଞ୍ଚ ନେଉଥିବା ହାତକୁ କାଟିଦେଲେ

ହସପିଟାଲର ଝରକା ଖୋଲି

ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦ୍ବନ୍ଦଯୁଦ୍ଧର ଡାକରା ଦେଲେ

ସେମାନେ କହିଲେ ଶାସ୍ତ୍ରସଂହିତା ଋତ୍ବିକ ମିଛ

ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟର କାଳିମାକୁ ପୋଛିଦେଲେ

ସେମାନେ ପକ୍ଷୀଙ୍କର କଳରବରେ ସ୍ବର ମିଳାଇଲେ

ସେମାନେ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫିତିକୁ ଟାପରା କଲେ

ସେମାନେ ଅପ୍ରତିଭ ଆଖିରେ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜିଲେ

ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ ବିଜୁଳିର ବ୍ୟୁହ ଭିତରକୁ

ସେମାନେ ଧଉଳିଗିରିରେ ରକ୍ତ ଦେଇ ଆସିଲେ

ସେମାନେ ଯାଇ ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କ ମୂର୍ତିରୁ

ଜୋତାମାଳ ବାହାର କରିଦେଲେ

ସେମାନେ ଲାଲମାଟି ଉପରେ ପତାକା ପୋତିଲେ

ସେମାନେ ନିଜକୁ ଚାରିଦିଗରେ ବୁଣିଦେଲେ

ସେମାନେ ଉଡାଇନେଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତରୁ ଡେଣାକୁ

ସେମାନେ ଗୁଣ୍ଡା ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚନରେ ହରାଇଦେଲେ

ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସାଦ ଦାସ - କବିତାରୁ ଉପନ୍ୟାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଯାତ୍ରା | Jagannath Prasad Das

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଅଗ୍ରଣୀ ସ୍ରଷ୍ଟା ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସାଦ ଦାସ - ଚାରି ଦଶନ୍ଧିର ସୃଜନଶୀଳ ସାହିତ୍ୟ ସାଧନା