ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ କେବଳ ଓଡ଼ିଶାର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ନୁହଁନ୍ତି, ସେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ମାନବଜାତି ପାଇଁ ପ୍ରେମ, ଏକତା, ସମାନତା ଓ ଭାଇଚାରାର ପ୍ରତୀକ। ତାଙ୍କ ମହିମା କେବଳ ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ମଣିଷର ହୃଦୟରେ ବାସ କରେ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହରେ ଜଡ ଓ ଚେତନର ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ ସମନ୍ୱୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ତାହା ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନର ଏକ ଗଭୀର ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଏହି ଶିକ୍ଷା ଆମକୁ କହେ ଯେ ଭଗବାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି ରହିଛି।

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ନିମ କାଠରେ ନିର୍ମିତ। କାଠ ଏକ ଜଡ଼ ବସ୍ତୁ। ସେ ନିଜେ କଥା କହିପାରେ ନାହିଁ, ଚାଲିପାରେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କୌଣସି କାମ କରିପାରେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ପ୍ରାଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ବ୍ରହ୍ମ ପଦାର୍ଥ ସ୍ଥାପନ ପରେ ସେହି ବିଗ୍ରହ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାକ୍ଷାତ୍ ପରମବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ରୂପରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଏହିଠାରେ ଜଡ଼ ଓ ଚେତନର ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ସମନ୍ୱୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ପରମାତ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ବିରାଜମାନ। ସେ କେବଳ ମନ୍ଦିରରେ ନୁହେଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୃକ୍ଷ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନଦୀ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତ୍ୟେକ କଣିକାରେ ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ରହିଛି। ତେଣୁ ଭଗବାନ ଇଚ୍ଛା କଲେ ଜଡ଼ ବସ୍ତୁରେ ମଧ୍ୟ ଚେତନା ପ୍ରକାଶ ପାଇପାରେ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦାରୁବିଗ୍ରହ ଏହି ସତ୍ୟର ଜୀବନ୍ତ ଉଦାହରଣ।

ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ କେବଳ କାଠର ମୂର୍ତ୍ତି ନୁହେଁ। ସେ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ, ବାପା, ମାଆ, ସନ୍ତାନ ଓ ଜୀବନର ଭରସା। ଭକ୍ତ ଯେତେବେଳେ ନିଷ୍ଠା ଓ ପ୍ରେମର ସହିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଡାକେ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଜଡ଼ ବିଗ୍ରହରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଚେତନାକୁ ଅନୁଭବ କରେ। ଏହା ବାହାର ଆଖିରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭକ୍ତିଭରା ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ। ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ହିଁ ମଣିଷକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକାଠି ହୋଇ ରହିବାକୁ ଶିଖାଏ। ତାଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଧନୀ, ଗରିବ, ଉଚ୍ଚ, ନୀଚ, ଜାତି ଓ ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ଭେଦଭାବ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ରଥ ଟାଣନ୍ତି। ଏହା କେବଳ ଏକ ପର୍ବ ନୁହେଁ, ବରଂ ମାନବ ସମାଜକୁ ଏକତାର ବାର୍ତ୍ତା ଦେଉଥିବା ଏକ ମହାନ ଉତ୍ସବ। ଏହି ଶିକ୍ଷା ଆଜିର ସମାଜ ପାଇଁ ବହୁତ ଆବଶ୍ୟକ।

ଜଡ ଓ ଚେତନର ସମନ୍ୱୟ ଆମକୁ ପ୍ରକୃତିକୁ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଶିଖାଏ। ଆମେ ଯେଉଁ ଗଛରୁ ଫଳ ପାଉ, ଯେଉଁ ନଦୀରୁ ପାଣି ପାଉ, ଯେଉଁ ମାଟିରେ ଚାଷ କରୁ, ସେସବୁ ଆମ ଜୀବନର ଆଧାର। ତେଣୁ ପ୍ରକୃତିକୁ ଭଲ ପାଇବା ଓ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରେମ ଓ ସମ୍ମାନ ଥାଏ, ସେଠାରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।

ଆଜିର ଦିନରେ ମଣିଷ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିରେ ବହୁତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଛି। କିନ୍ତୁ ଯଦି ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଭକ୍ତି, ଦୟା, କ୍ଷମା ଓ ମାନବିକତା ନ ଥାଏ, ତେବେ ସେହି ଉନ୍ନତିର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଆମକୁ ମଣିଷ ହେବାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ବୁଝାଏ। ସେ ଆମକୁ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି ସରଳ, ନମ୍ର ଓ ସ୍ବାଭାବିକ ଭାବେ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତି।

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନବକଳେବର ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ଜଡ ଓ ଚେତନର ସମନ୍ୱୟର ଏକ ମହାନ ଉଦାହରଣ। ପୁରୁଣା ଦାରୁବିଗ୍ରହରୁ ବ୍ରହ୍ମ ପଦାର୍ଥକୁ ନୂଆ ବିଗ୍ରହରେ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ଏହା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଶରୀର ବଦଳିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ଅମର। ଏହି ଶିକ୍ଷା ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାର ମୂଳ ବାର୍ତ୍ତା ସହ ମଧ୍ୟ ମେଳ ଖାଏ।

ପରିଶେଷରେ ମୁଁ ଏତିକି କହିବି ଯେ ଯେ "ଜଡ ଓ ଚେତନର ସମନ୍ୱୟ" କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ନୁହେଁ, ଏହା ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଦର୍ଶନ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଆମକୁ ଶିଖାନ୍ତି ଯେ ଭକ୍ତି, ବିଶ୍ୱାସ, ପ୍ରେମ ଓ ମାନବତା ଦ୍ୱାରା ଜଡ଼ ବସ୍ତୁରେ ମଧ୍ୟ ଚେତନାର ଅନୁଭବ କରାଯାଇପାରେ। ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଆମକୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା, ପ୍ରକୃତିକୁ ଭଲ ପାଇବା ଏବଂ ସମାଜରେ ଏକତା ଓ ଶାନ୍ତି ବଜାୟ ରଖିବାର ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଏହି ମହାନ ଶିକ୍ଷାକୁ ନିଜ ଜୀବନରେ ପାଳନ କରି ଜଡ଼ ଓ ଚେତନର ସୁନ୍ଦର ସମନ୍ୱୟକୁ ସାର୍ଥକ କରିବା।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ
ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ!!

ଜଡ ଓ ଚେତନାର ସମନ୍ୱୟ

ଜଡ ଓ ଚେତନାର ସମନ୍ୱୟ