{ପରିଚୟ}

ବିଶ୍ୱାସ ଅପେକ୍ଷା ଓ ଉପେକ୍ଷାର ଦୋଳାୟମାନ

ଜୀବଟିଏ ବଡ଼ ବିଚିତ୍ର ଏ ସ୍ଥିତି

ସନ୍ଦିହାନ , ଦ୍ଵନ୍ଦ, ଶଙ୍କା ଓ ସଙ୍କୋଚ,

ସାମଗ୍ରିକ ମୋର ପରିଚୟ ।

ଶ୍ଵାସ ଓ ବିଶ୍ୱାସ ବିନା ସତେ କଣ

ଜୀବନ ଜୀଇଁ ହୁଏ?

କୁଢ଼ କୁଢ଼ ଉପେକ୍ଷାର ପାଉଁଶ ତଳେ

ତଥାପି, ଦିକ୍ ଦିକ୍ କ୍ଷୀଣ ଏକ

ଅଗ୍ନିକଣା,ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ବିଶ୍ୱାସର

ବଂଚିବାର ପ୍ରେରଣା ଦିଏ ।

ସମ୍ମାନ- ଅସମ୍ମାନ, ମାନ-ଅଭିମାନ,

ନିନ୍ଦା -ପ୍ରସଂଶା , ଆଶା ଓ ନିରାଶା

ପର ଓ ଆପଣା ଏ ଶବ୍ଦ ଗୁଡ଼ାର ସମ୍ପର୍କ ନିବିଡ଼

ଭେଦ ବାରି ହୁଏନା ଜମା

ଫେଣ୍ଟି ହୋଇଯାଇ ଏମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ କରନ୍ତି

କାଠିକର ଏ ଚିରନ୍ତନ କାମ ।

ଅଫେରା ରାଇଜକୁ ଫେରିଯିବା ଯାଏ ,

ଗବେଷଣା ବାକି ରହିଯାଏ,

ତାହା ହିଁ ତ ପୁଣି ଥରେ ଫେରି ଆସିବାର

ପ୍ରତିଶୃତି ଦେଇ, ବିଦାୟରେ

ଦୂର ଦିଗବଳୟର ଅସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି

ପାହାଡ଼ରେ ସେ ପାଖରେ

ହଜି ହଜି ଯାଏ, ହଜି ହଜି ଯାଏ ।

(‘ବିକ୍ଷିପ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତ’ କବିତା ସଙ୍କଳନରୁ)

ଏହି କବିତାରେ ମଣିଷ ଜୀବନର ଦ୍ୱନ୍ଦ, ସଂଘର୍ଷ ଓ ବିଶ୍ୱାସର ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରତିଫଳିତ ।

ମଣିଷ ଜୀବନ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଉପେକ୍ଷା, ଆଶା ଓ ଅପେକ୍ଷା ମଝିରେ ଦୋଳାୟମାନ ହୋଇ ରହିଥାଏ। ସନ୍ଦେହ, ଦ୍ୱନ୍ଦ, ଭୟ ଓ ସଙ୍କୋଚ – ଏସବୁ ମିଶି ମୋର ପରିଚୟ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଶ୍ୱାସ ଓ ବିଶ୍ୱାସ ନ ଥିଲେ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବା ସମ୍ଭବ କି? ବୋଲି ସ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କର ଏକ ଗମ୍ଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ । ଯେତେ ଉପେକ୍ଷାର ପାଉଁଶ ଜମିଲେ ବି, ତା’ ତଳେ ବିଶ୍ୱାସର ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଅଗ୍ନିକଣା ଜଳି ରହିଥାଏ। ସେହି କ୍ଷୀଣ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ହିଁ ମଣିଷକୁ ବଞ୍ଚିବାର ପ୍ରେରଣା ଦିଏ।

ପୁଣି ସମ୍ମାନ-ଅସମ୍ମାନ, ମାନ-ଅଭିମାନ, ନିନ୍ଦା-ପ୍ରଶଂସା, ଆଶା-ନିରାଶ – ଏସବୁ ପରସ୍ପର ସହ ଏତେ ଜଡ଼ିତ ଯେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ କରିବା ଭାରି କଷ୍ଟ। ଏସବୁ ଭାବ ମଣିଷ ମନକୁ ଫେଣ୍ଟି କ୍ଳାନ୍ତ କରିଦିଅନ୍ତି। ଏହା ହିଁ ଜୀବନର ଚିରନ୍ତନ କାମ ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ।

ଦ୍ୱନ୍ଦ ହିଁ ଜୀବନ । ମଣିଷ ଜୀବନ ସବୁବେଳେ ଦୁଇ ବିପରୀତ ଭାବ ମଝିରେ ଦୋଳାୟମାନ ରହେ।

ବିଶ୍ୱାସ ହିଁ ଶକ୍ତି ଯେତେ ନିରାଶା ଆସିଲେ ବି, ବିଶ୍ୱାସର ଛୋଟ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ଜୀବନକୁ ଆଗେଇ ନେଇଥାଏ।

ଜୀବନ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମଣିଷ ନିଜକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ। ସେହି ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ହିଁ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଆଶା ଦିଏ।

ଏହା ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ଓ ଚିନ୍ତନଶୀଳ କବିତା, ଯେଉଁଥିରେ ଜୀବନର ସତ୍ୟକୁ ବଡ଼ କୋମଳ, ରସାଳ ଭାବରେ ବୁଝାଇଛନ୍ତି ସ୍ରଷ୍ଟା ।

{ପରିଚୟ }

ଏତିକି ସାନ୍ତ୍ବନା,

ମୁଁ ବହିର ଖୋଲା ପୃଷ୍ଠାଟିଏ ।

ତୁମ ନିରକ୍ଷରତା ପାଇଁ ମୁଁ ଦାୟୀ ନୁହେଁ,

ଭୁଲ୍ ବୁଝନାହିଁ ।

ସମୟ ମୋ’ ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେବ,

ମୁଁ ଦୋଷୀ ନୁହେଁ ।

ପଢ଼ିବାର ଶିଖିଗଲେ ,

ପଢ଼ିନେବ ମୋର କିଛି ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ,

ଖୋଲା ମୋର ଜୀବନର କଥା ।

ମୁଁ ପୂଜକ ବିିନମ୍ର ଓ ଉଗ୍ର ,

ତୁମେ ହିଁ ତ ପୂଜ୍ୟ ମୋର ।

ହେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ-ନିଷ୍ଠା !

ଏତିକି ହିଁ ପରିଚୟ ସ୍ଵାଭିମାନୀ ମଣିଷର ।

ଏତିକି ହିଁ ତା’ର ଆତ୍ମ ସମ୍ମାନର ଗାଥା,

ଆତ୍ମ ସମ୍ମାନର ଗାଥା......।

( ‘ସ୍ପନ୍ଦିତ ମୁହୂର୍ତ୍ତ’ କବିତା ସଙ୍କଳନରୁ)

ଏହି କବିତାରେ ନିଜ ଆତ୍ମ-ସମ୍ମାନ, ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି।

"ମୁଁ ବହିର ଖୋଲା ପୃଷ୍ଠାଟିଏ"। ମୋ ଜୀବନରେ କିଛି ଲୁଚାଛପା ନାହିଁ। ଯିଏ ପଢ଼ିବ, ସେ ଜାଣିବ । ସେ ମୋତେ ବୁଝିପାରିବ। ମୋ ଜୀବନର କଥା ସବୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ଖୋଲା।

"ତୁମ ନିରକ୍ଷରତା ପାଇଁ ମୁଁ ଦାୟୀ ନୁହେଁ" – ଅର୍ଥାତ୍ ତୁମେ ଯଦି ମୋତେ ଭୁଲ୍ ବୁଝୁଛ, ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ଦାୟୀ ନୁହେଁ। ସମୟ ଆସିଲେ ସତ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିବ। ମୁଁ କୌଣସି ଦୋଷ କରିନାହିଁ।

ମୁଁ ପୂଜକ କିନ୍ତୁ ପୂଜ୍ୟ ନୁହେଁ ; - ଏଥିରେ ସ୍ରଷ୍ଟା କହୁଛନ୍ତି – ମୁଁ ଜଣେ ପୂଜକ, ମୁଁ ବିନମ୍ର ମଧ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର କଥା ଆସେ ମୁଁ ଉଗ୍ର ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ମୋର ପ୍ରକୃତ ପୂଜ୍ୟ ହେଉଛି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ-ନିଷ୍ଠା" । ପୁଣି ସେ କହୁଛନ୍ତି: - ସ୍ୱାଭିମାନ ହିଁ ପରିଚୟ ଜଣେ ସ୍ୱାଭିମାନୀ ମଣିଷ । ପରିଚୟ ହେଉଛି – ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ସତ୍ୟ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା। ଏହା ହିଁ ତା’ର ଆତ୍ମ-ସମ୍ମାନର ଗାଥା।

ଜୀବନରେ ଲୁଚାଛପା କିଛି ନାହିଁ, ଯିଏ ବୁଝିବ ସେ ଜାଣିବ । ଅନ୍ୟର ଭୁଲ୍ ବୁଝାମଣା ପାଇଁ ନିଜକୁ ଦୋଷୀ ମନେ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ । ସତ୍ୟ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ହିଁ ଜଣେ ମଣିଷର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ।

ଏହା ଆତ୍ମ-ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଆତ୍ମ-ସମ୍ମାନରେ ଭରା ଏକ ସଶକ୍ତ କବିତା।

ପରିଚୟ

ମୁଁ ଶାଶ୍ୱତ,

ସନାତନ ମୋର ପରିଚୟ ।

ଯେବେ ସଞ୍ଜ ନଇଁ ଆସେ ଦୂର ଦିଗ୍-ବଳୟେ

ଘିଅ-ଦୀପ ଜଳି ଉଠେ ତୁଳସୀର ମୂଳେ

ଅଗଣାର ଅନ୍ଧକାର ଚିରି

ତମସୋମା ଜ୍ୟୋତିର୍ଗମୟର

ଉଦ୍ଘୋଷଣା ହୁଏ ମୋର

ନୀରବ କଣ୍ଠରୁ,

ମନ୍ଥି ହୁଏ ମନ୍ଥନ ସଂସ୍କୃତିର

ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ଅନ୍ତର ମନର

ସେ ସନାତନୀ ଚେତନା ସାଗରେ

ଅମୃତ ମହୋତ୍ସବ କାଳେ

ଅନନ୍ତ ବାସୁଳୀ ଫୁତ୍କାରେ

ହଳାହଳ ଉଦ୍ଗିରୀଣ କରୁଛି ସମୟ ।

ବିଷ ମୁକ୍ତ ପୃଥିବୀଟେ ସୃଜିବାକୁ ମୋର ସଂକଳ୍ପ

ଆହେ ଦେବାସୁର କ୍ଷାନ୍ତ ହୁଅ, ଶାନ୍ତ ହୁଅ

ପ୍ରଳୟରୁ ରକ୍ଷା କର ଏ ସାରା ସଂସାର ।

( ‘ଦିବ୍ୟମୁହୂର୍ତ୍ତ’ କବିତା ସଙ୍କଳନରୁ)

ଏହି କବିତାରେ ନିଜର ପରିଚୟକୁ ସନାତନ ଧର୍ମ ଓ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ସହ ଯୋଡ଼ି ବୁଝାଇଛନ୍ତି।

ସ୍ରଷ୍ଟା କହୁଛନ୍ତି – "ମୁଁ ଶାଶ୍ୱତ, ମୋର ପରିଚୟ ସନାତନ"। ଅର୍ଥାତ୍ ମୁଁ ଅନାଦି-ଅନ୍ତ ସଂସ୍କୃତିର ଅଂଶ। ମୋର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସମୟର ସୀମା ପାର କରିଛି।

ଅନ୍ଧକାରୁ ଆଲୋକୁ ଯାତ୍ରା-ସନ୍ଧ୍ୟା ହେଲେ ତୁଳସୀ ମୂଳେ ଘିଅ ଦୀପ ଜଳେ। ସେହି ଦୀପ ଅଗଣାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ। ଏହା ହିଁ "ତମସୋମା ଜ୍ୟୋତିର୍ଗମୟ" – ଅନ୍ଧକାରରୁ ମୁଁ ଆଲୋକୁ ଯାଉଛି। ନୀରବରେ ମୋ’ ଆତ୍ମା ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

ସଂସ୍କୃତିର ମନ୍ଥନ ଭିତରେ ଅନାଦି ଚେତନା ସାଗର ଅଛି। ସେଠାରେ ଅମୃତ ମିଳିବା ବେଳେ ବାସୁକି ନାଗର ଫୁତ୍କାରୁ ହଳାହଳ ବିଷ ବାହାରେ। ଅର୍ଥାତ୍ ଜୀବନରେ ଭଲ ସହ ଖରାପ, ସୁଖ ସହ ଦୁଃଖ ଆସେ।

ମୋଟାମୋଟି ଦେଖିବା ଯଦି ସ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କ ସଂକଳ୍ପ ହେଉଛି – ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ବିଷମୁକ୍ତ କରିବା। ସେ ଦେବ-ଦାନବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହୁଛନ୍ତି – "ଶାନ୍ତ ହୁଅ, ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କର। ପ୍ରଳୟରୁ ଏ ସଂସାରକୁ ରକ୍ଷା କର"।

- ନିଜର ମୂଳ ପରିଚୟ ହେଉଛି ସନାତନ ସଂସ୍କୃତି।

- ଜୀବନରେ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଆଲୋକ, ବିଷ ଓ ଅମୃତ ଦୁଇଟି ସାଥିରେ ଥାଆନ୍ତି।

- ମଣିଷର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଶାନ୍ତି ଓ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା।

ଏହା ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ଦେଶପ୍ରେମୀ ଭାବରେ ଭରା କବିତା।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ କହିବାକୁ ଗଲେ: -

ପ୍ରଥମ କବିତାରେ ‘ମୁଁ କେଉଁ ମୂଳରୁ ଆସିଛି’ ? ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର: - ସନାତନ ଚେତନା।

ଦ୍ୱିତୀୟ କବିତାରେ ‘ମୁଁ କେମିତି ବଞ୍ଚୁଛି’ ? ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର: - ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ।

ତୃତୀୟଟି କବିତାରେ ‘ମୁଁ କାହିଁକି ବଞ୍ଚୁଛି’? ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର: ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପାଇଁ । ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ହିଁ ଜୀବନ, ବିଶ୍ୱାସ ହିଁ ଶକ୍ତି।

ସତରେ କେତେ ଚମତ୍କାର ଏ ଭାବ ।

ଜଣେ ମଣିଷ ସଂସ୍କୃତିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସ୍ୱଚ୍ଛତାରେ ବଞ୍ଚି, ଦ୍ୱନ୍ଦ ମଝିରେ ବିଶ୍ୱାସ ଧରି ଆଗକୁ ବଢ଼େ। ଯାହାକି ସ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କ ଏ ତିନି କବିତାରୁ ଆମେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରି ପାରିବା ।

ଡ. ନାଏକ ପୁରୋହିତ ହେଉଛନ୍ତି ସାହିତ୍ୟ ଜଗତରେ ଜଣେ ଅନାଲୋଚିତ ଧୁରନ୍ଦର ସ୍ରଷ୍ଟା । ଯିଏକି ଏକାଧାରରେ ଜଣେ କବୀ-ପ୍ରାବନ୍ଧିକା-ଗାଳ୍ପିକା-ସମୀକ୍ଷିକା-ଜୀବନୀକାର-ଭ୍ରମଣ ସାହିତ୍ୟିକା । ଯେମିତି ତାଙ୍କର ‘ପରିଚୟ’ କବିତା ତ୍ରୟ ନିଜ ନାଁରେ ହିଁ ନିଜର ପରିଚୟ ବହନ କରିଛନ୍ତି , ଠିକ୍ ସେହିପରି ଭାବେ ସ୍ରଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ ନିଜେ ନିଜର ପରିଚୟ । ଶାନ୍ତ-ସରଳ ଗୁଣ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ପୁଣି ପ୍ରଶଂସା-ନିନ୍ଦା, ମାନ-ଅପମାନ ଏ ସବୁଠାରୁ ସେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେ । ତାଙ୍କର ଅନେକ ଲେଖା ପଢ଼ିବାର ଭାଗ୍ୟ ମୁଁ ପାଇଛି । ସବୁ ଲେଖା ସରଳ-ସରସ-ସୁନ୍ଦର ତଥା ଉଚ୍ଚକୋଟିର I ପ୍ରାୟ ଲେଖା ରହସ୍ୟଧର୍ମୀ । ରହସ୍ୟଧର୍ମୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବୋଧଗମ୍ୟ । ଯାହା କି ଜଣେ ପାଠକ ତାଙ୍କ ଲେଖା ପଢ଼ିଲେ ବୁଝି ପାରିବ । ଯେମିତି ଏହି କବିତାତ୍ରୟରେ ସମଗ୍ର ମଣିଷ ଜାତିର ପରିଚୟ ଖୋଜିଛନ୍ତି ସ୍ରଷ୍ଟା । ସେହିପରି ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲେଖା ମଧ୍ୟ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲେଖାରେ ସ୍ରଷ୍ଟା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅନୁଭୂତି ସହ ସାମୁହିକ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଛନ୍ତି ।

ସ୍ରଷ୍ଟା ଜଣେ ବହୁ ଦିଗଦର୍ଶୀ ଲେଖିକା । ସବୁ ଦିଗକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ତାଙ୍କ ଲେଖା । ହେଲେ ଶେଷରେ ଆସି ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ସ୍ରଷ୍ଟା ପାଖରେ ସମର୍ପିତ ତଥା ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ । ଯାହାକି ତାଙ୍କ ଏହି କବିତା ତ୍ରୟରୁ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ।

ଡ.ନାଏକ ହେଉଛନ୍ତି ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଯୁଗର ବିଭିନ୍ନ ଚେତନାକୁ ନେଇ ଲେଖୁଥିବା ଜଣେ ଅନାଲୋଚିତ ସ୍ରଷ୍ଟା । ତାଙ୍କ ଲେଖା ଯଦି ସମାଜ ଆଗରେ ଆସେ, ତାକୁ ସଠିକ୍ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ମିଳେ । ଛାତ୍ର-ଛାତ୍ରୀଙ୍କ ହୃଦୟଙ୍ଗମ ହୁଏ, ତା’ ହେଲେ ସମାଜରେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ବିରାଟ ତଥା ସଂସ୍କୃତିଗତ, ଶିକ୍ଷାଗତ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ

ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ । ତାଙ୍କ ଲେଖାରେ ଏ ଶକ୍ତି ରହିଛି । ଏହା ମୋର କେବଳ ଆଶା ନୁହେଁ; ବରଂ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ଵାସ ।

ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ

ସାକ୍ଷୀ ଅଗ୍ରୱାଲ

‘ଡକ୍ଟର ସଙ୍ଗୀତା ନାଏକ ପୁରୋହିତଙ୍କ ‘ପରିଚୟ’: ମୂଳରୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଯାଏଁ ଏକ ଯାତ୍ରା’

ପରିଚୟ