ଶାରଦୀୟ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ହେଉଛି ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବ, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଅଧର୍ମ ଉପରେ ଧର୍ମ ଏବଂ ଅସତ୍ୟ ଉପରେ ସତ୍ୟର ବିଜୟକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଏହି ପୂଜା ପାଳନ କରାଯିବା ପଛରେ କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ପୌରାଣିକ କାରଣ ରହିଛି:

୧. ମହିଷାସୁର ବଧ (ମହିଷାମର୍ଦ୍ଦିନୀ ରୂପ)

ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ମହିଷାସୁର ନାମକ ଅସୁର ନିଜ ଶକ୍ତି ବଳରେ ଦେବତା ଓ ମାନବ ଜାତି ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର ଚଳାଇଥିଲା। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇଥିଲା ଯେ କୌଣସି ପୁରୁଷ ବା ଦେବତା ତାକୁ ବଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ତା'ର ଅତ୍ୟାଚାରରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମେତ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ତେଜରୁ ଦେବୀ ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତି ମା' ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲା। ମା' ଦୁର୍ଗା ଏବଂ ମହିଷାସୁର ମଧ୍ୟରେ ୯ ଦିନ ଧରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିବା ପରେ ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ (ବିଜୟା ଦଶମୀ) ତିଥିରେ ମା' ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଏହି ବିଜୟର ଉତ୍ସବକୁ ମନେ ପକାଇବା ପାଇଁ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ପାଳନ କରାଯାଏ।

୨. ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅକାଳ ବୋଧନ

ତ୍ରେତୟା ଯୁଗରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଲଙ୍କା ଜୟ କରିବା ଏବଂ ରାବଣକୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଶରତ ଋତୁରେ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ଆରାଧନା କରିଥିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଦେବୀ ପୂଜାର ପ୍ରକୃତ ସମୟ ବସନ୍ତ ଋତୁ (ବାସନ୍ତୀ ପୂଜା) ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଅସମୟରେ ବା ଶରତ କାଳରେ ମା'ଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'ଅକାଳ ବୋଧନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମା'ଙ୍କ କୃପାରୁ ଶ୍ରୀରାମ ରାବଣ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ।

୩. ଧରିତ୍ରୀର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶସ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି

ଶରତ ଋତୁରେ ପ୍ରକୃତି ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳା ଓ ସୁନ୍ଦର ହୋଇଉଠେ। ମା' ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଶାକମ୍ଭରୀ ବା ଧରିତ୍ରୀ ମାତା ରୂପେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ଯିଏ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଅନ୍ନ ଓ ଜୀବନ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ତେଣୁ କୃତଜ୍ଞତା ସ୍ୱରୂପ ଏହି ସମୟରେ ମା'ଙ୍କର ଶାରଦୀୟ ପୂଜା ଅନୁଷ୍ଠିଓଡ଼ିଶାରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଇତିହାସ ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଏହା ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜା, ସନ୍ଥ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମନ୍ୱୟର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦାହରଣ। ପୌରାଣିକ କାଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଧୁନିକ ସାର୍ବଜନୀନ ପୂଜା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାର କ୍ରମବିକାଶ ନିମ୍ନରେ ଆଲୋଚନା କରାଗଲା:

୧. ପ୍ରାଚୀନ ଓ ପୌରାଣିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି

• ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣ: ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ଚେଦି ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜା ସୁରଥ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମୃଣ୍ମୟୀ ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ି ପ୍ରଥମେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଓଡ଼ିଶାର ଉଦୟଗିରିରେ ଥିବା ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳଙ୍କ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚେଦି ବଂଶର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।

• ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବଙ୍କ ସମୟ: ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଗଙ୍ଗବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ରାଜା ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବଙ୍କ ସମୟରୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ମାଟି ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ି ପୂଜା କରିବାର ପରମ୍ପରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ପୁରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଶକ୍ତିପୀଠମାନଙ୍କରେ ଷୋଳପୂଜା (୧୬ ଦିନର ପୂଜା) ର ରୀତିନୀତି ଅତି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଚାଲିଆସୁଛି।

୨. ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ପରମ୍ପରା ଓ କଟକର ପ୍ରଥମ ପୂଜା

ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଐତିହାସିକ ବିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ସାମାଜିକ ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏହି ଭିଡିଓଟି ଦେଖନ୍ତୁ:

10:03

ଦୁର୍ଗା ପୂଜାର ଅସଲି ଇତିହାସ କଣ ? History of durga puja_hetubadi sagar nayak ...

53K views · 1 year ago

YouTube · Rational Odia

• ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ (୧୬ଶ ଶତାବ୍ଦୀ): ଓଡ଼ିଶାରେ ଶାରଦୀୟ ଦୁର୍ଗାପୂଜାକୁ ଜନପ୍ରିୟ କରିବାରେ ବୈଷ୍ଣବ ସନ୍ଥ ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଥିଲା। ପ୍ରାୟ ୫୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ (୧୫୧୪ ମସିହାରେ) ସେ ଯେତେବେଳେ କଟକ ଆସି ଗାଡ଼ଗଡ଼ିଆ ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ରହିଥିଲେ, ସେହି ସମୟରେ ଶରତ କାଳରେ ମା' ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ପିତ୍ତଳ ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।

• ବାଲୁ ବଜାର ପୂଜା ମଣ୍ଡପ: ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବାନାର୍ଜୀ ପରିବାର କଟକର ବାଲୁ ବଜାର (ବିନୋଦ ବିହାରୀ) ଠାରେ ପ୍ରଥମ କରି ମାଟି ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ କରି ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହା କଟକର ସବୁଠାରୁ ପୁରାତନ ମଣ୍ଡପ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଏଠାକାର ମା'ଙ୍କୁ "ବଡ଼ ଭଉଣୀ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

• ଭଦ୍ରକର ପରମ୍ପରା: ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଆକବରଙ୍କ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ତୋଡରମଲ୍ଲଙ୍କ ସହ ଓଡ଼ିଶା ଆସିଥିବା ଘୋଷ ପରିବାର ଭଦ୍ରକର ରାମେଶ୍ୱରପୁର ଗ୍ରାମରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ପାରିବାରିକ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଆଜି ବି ଜାରି ରହିଛି।

୩. ସାର୍ବଜନୀନ (ଗଣ) ପୂଜାର ଆରମ୍ଭ

• କାଜି ବଜାର (୧୮୩୨): ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ସମୟରେ, ୧୮୩୨ ମସିହାରେ କଟକର କାଜି ବଜାର ଅଞ୍ଚଳରେ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀର ଓଡ଼ିଆ ଓ ବଙ୍ଗାଳୀ କର୍ମଚାରୀମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ପ୍ରଥମ ସାର୍ବଜନୀନ (ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ) ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।

• ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ: ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକାଠି କରିବା ପାଇଁ ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ କଟକର ଓଡ଼ିଆ ବଜାରଠାରେ ସାର୍ବଜନୀନ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଏବଂ ମେଳଣର ପ୍ରଥାକୁ ଅଧିକ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ।

୪. ଚାନ୍ଦି ମେଢ଼ ଓ ସୁନା ମେଢ଼ର ଆଧୁନିକ ଯୁଗ

କଟକ ସହର ତାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପା ତାରକସି କାମ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ୨୦ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପ୍ରଥମେ ଚୌଧୁରୀ ବଜାର ପୂଜା କମିଟି ମା'ଙ୍କ ପଛରେ ସୁନ୍ଦର ରୂପା ଚାନ୍ଦି ମେଢ଼ (Chandi Medha) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଏକ ନୂଆ ପରମ୍ପରା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପରେ ଏହା ସୁନା ମେଢ଼ରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହେଲା। ଆଜି ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାର କଟକ, ଭୁବନେଶ୍ୱର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହରରେ ଶହ ଶହ ଆକର୍ଷଣୀୟ ତୋରଣ ଓ ଚାନ୍ଦି ମେଢ଼ ସହ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଏକ ଭବ୍ୟ ଗଣଉତ୍ସବରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି।ତ ହୋଇଥାଏ।

ଦୁର୍ଗାପୂଜା କାହାଣୀ

ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ