ସୌର ପରିବାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ସୁନ୍ଦର ତମ ଗ୍ରହ ହେଉଛି ପୃଥିବୀ।ଏଇଠି ରହିଛି ଜଳ,ବାୟୁ, ମୃତ୍ତିକା ଓ ଜୀବଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ତାପମାତ୍ରା । ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ଜୀବଜଗତ, ଯାହାକି ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।ମର୍ତ୍ତ୍ଯର ଏହି ସୁନ୍ଦର ସୃଷ୍ଟିରେ ସର୍ବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଣୀ ହେଉଛି ମଣିଷ। ବିବର୍ତ୍ତନ ପୃଥିବୀରେ ମାନବ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ କାଳର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ସଂଗ୍ରାମ କରିଚାଲିଛି । ଏହି ସଂଗ୍ରାମରେ ମଣିଷ ନିଜର ବିଜୟ ନେଇ ଆଗେଇ ଚାଲିଛି ଆଗକୁ ଆଗକୁ। ଆଜିର ମାନବ ସଭ୍ୟତା ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୋପାନରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଏକ ପାଖିଆ ବିଜୟୀ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଛି ପ୍ରକୃତି ବିରୁଦ୍ଧରେ। ବିଜ୍ଞାନ ର ସାହାରା ନେଇ ଅନ୍ତରୀକ୍ଷ ରେ ଘୁରୁଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଷ୍ଠରେ ପାଦ ଥାପିଛି,ଅଥଳ ସାଗର ଗର୍ଭରୁ ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତା କୁ ଆବିଷ୍କାର କରିଛି।ବିପଦ ସଙ୍କୁଳ ଗିରୀ ଶୃଙ୍ଗ ରେ ଉଡାଇଛି ବୈଜୟନ୍ତ ବାନା। ପ୍ରାଚୀନ ମାନବର ବଂଶଧର ଆଜି ସେ ଦିନର ଗିରୀଗୁହା, ଗଛର କୋରଡ ଛାଡ଼ି ବିଳାସ ମୟ ପ୍ରସାଦରେ ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରୁଛି।ସୁଖମୟ ଜୀବନ ଯାପନ ପାଇଁ ପ୍ରକୃତି ର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ନିଜର କିଙ୍କର ସଜାଇଛି।ବିନା ପ୍ରତିବାଦରେ ପ୍ରକୃତି ସବୁକିଛି ସହି ନେଉଛି। ତଥାପି ମଣିଷ ର ଅଦମ୍ୟ ଅଭିପ୍ସା ପରିସମାପ୍ତି ଘଟୁନାହିଁ। ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ମାନବୀୟ ଅତ୍ୟାଚାର ପରିବେଶ ର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ବରଣ କୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଇଛି।ରଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୋମା ,କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧାସ୍ତ୍ର ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିଷାକ୍ତ କରୁଛି ବାୟୁମଣ୍ଡଳ କୁ। ପରିବେଶ ର ଡାଇଜେଷ୍ଟ ସବୁଜ ବଳୟ ଆଜି ସଙ୍କୁଚିତ ଓ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଶୀର୍ଣ୍ଣ। କ୍ଷତାକ୍ତ ଶରୀରରେ ଆର୍ତ୍ତ ଚିତ୍କାର କରୁଛି ପୃଥିବୀ। ସହନଶୀଳତା ର ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କଲାପରେ ପ୍ରକୃତି ଆଜି ହୋଇ ଉଠିଛି ପ୍ରତିଶୋଧ ପରାୟଣା। ଭୁଲିଯାଇଛି ମାନବ ସେବା ପାଇଁ ତାର ଦରଜୀ ମନୋଭାବ। ଆହ୍ବାନ କରୁଛି ଆଜି ବନ୍ୟା ବାତ୍ୟା ଭୁମିକମ୍ଫେ ଆଗ୍ନେୟ ଉଦ୍ଗିରଣ,ସୁନାମି ଭଳି ନିଜର ଧ୍ବସାଂତ୍ମକ ଶକ୍ତି ନେଇ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସଂଗ୍ରାମ ରେ। ଏହି ସଂଗ୍ରାମରେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରିବାପାଇଁ ସେ ଯେପରି ପ୍ରତିଜ୍ଞାବଦ୍ଧ। ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ମାତ୍ରାଧିକ ମାନବୀୟ ଅତ୍ୟାଚାର ସୃଷ୍ଟି କୁ ଆଜି ଧ୍ବଂସ ର ମହାପ୍ରଳୟ ଗହ୍ଵରକୁ ଟାଣି ନେଉଛି।

ବନ୍ୟା

-------------

ଭାରତ ଏକ ନଦୀ ମାତୃକା ଦେଶ, ଯେଉଁ ଦେଶରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛନ୍ତି -ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଭଳି ଚିରସ୍ରୋତା ନଦୀ ଓ ମହାନଦୀ, ଗୋଦାବରୀ, କୃଷ୍ଣା, କାବେରୀ ଭଳି ବୃଷ୍ଟିପୁଷ୍ଟ ନଦୀ ସମୁହ। ଏହି ନଦୀ ସମୁହ ର ଅବବାହିକା ଓ ପ୍ଲାବନ ଭୂମୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ନଦୀବଢି ଦ୍ବାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଥାଆନ୍ତି। ଏହି ବନ୍ଯା ର କାରଣ ଖୋଜିବାକୁ ଗଲେ ପାଞ୍ଚୋଟି ଦିଗ ବିତର୍କ କୁ ଆସିଥାଏ।

(୧) ସ୍ଵଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ନଦୀ ଅବବାହିକା ଅଞ୍ଚଳ ରେ ମାତ୍ରାଧିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ।

(୨) ବୃଷ୍ଟି ଜଳ ଅପସାରଣ ପାଇଁ ନଦୀ ର ମଧ୍ୟ ଶଯ୍ୟା ଓ ନିମ୍ନ ଶଯ୍ୟା ରେ ଗଭୀରତା ହ୍ରାସ।

(୩) ଯୋଜନା ବିହୀନ ବିନିର୍ମାଣ ଓ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ।

(୪) ଲଘୁଚାପ ଓ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାତ୍ୟା ସମୟରେ ସ୍ଥଳଭାଗ ରେ ମାତ୍ରାଧିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ।

(୫) ସାମୁଦ୍ରିକ ବାତ୍ୟା ସମୟରେ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳପତ୍ତନ ବୃଦ୍ଧି।

(୧) ସ୍ଵଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ନଦୀ ଅବବାହିକା ଅଞ୍ଚଳ ରେ ମାତ୍ରାଧିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ।

------------------------------

ବୃଷ୍ଟିପାତ,ମୋସୁମୀ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇପାରେ, କିମ୍ବା ପରିଚଳନ ବୃଷ୍ଟିପାତ,ବା ଲଘୁଚାପ ଜନିତ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇପାରେ। ମୌସୁମୀ ବୃଷ୍ଟିପାତ ଜୁନ ରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ରେ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଲଘୁଚାପ ଜନିତ ବୃଷ୍ଟିପାତ ର ବର୍ଷରେ ସମୟ ସୀମା ର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଜୁନ ରୁ ନଭେମ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିଲା ବେଳେ ଜାନୁଆରୀ ରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ଆରବ ସାଗର ରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ସ୍ଥଳଭାଗ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ସୋଇ ଅନେକ ଧନ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରିଥାଏ। ଏହାର ପରିମାଣ ବେଗ ନିର୍ଭର କରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ତାପମାତ୍ରା ର ଅବସ୍ଥା ଉପରେ। ଏହାର ନିୟନ୍ତ୍ରକ ହେଉଛି ଜଳସ୍ତର ବାୟୁ ପ୍ରବାହ ର ବହୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ରେ ପ୍ରବାହିତ ଏକ ଦୃତଗାମୀ ବାୟୁ ସ୍ରୋତ ଯାହାକୁ ଜେଟ୍ ଷ୍ଟ୍ରିମ କୁହାଯାଏ। କେଉଁ ମହାସାଗର ରେ କେବେ ଲଘୁଚାପ ବଳୟ ବାତ୍ୟାର ରୂପ ରେଖ ନେବ ଏହା ଜେଟ୍ ଷ୍ଟ୍ରିମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।ଏବେ ଜଳବାୟୁ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଉପଗ୍ରହ ର ତଥ୍ୟକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରି ପାଣିପାଗ ବିଶେଷଜ୍ଞ ମାନେ ଆଗୁଆ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି। ସମୁଦ୍ରରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଲଘୁଚାପ ଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥଳ ଭାଗରେ ପ୍ରବେଶ ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଶାୟୀତ ଲଘୁଚାପ ବଳୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ। ଅଧିକାଂଶ ବର୍ଷ ଏହି ଶାୟିତ ଲଘୁଚାପ ବଳୟ ହିମାଳୟ ଉପରେ ଅବସ୍ଥାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ସେଠାରେ ବାଦଲ ଫଟା ବୃଷ୍ଟିପାତ କରି ମହା ଜଳ ପ୍ରଳୟ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ନଦୀର ଆବାହିକା ଅଞ୍ଚଳରେ ପଡୁଛି।ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ରେ ଏହି ଲଘୁଚାପ ବଳୟ ମାତ୍ରାଧିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ କରି ବନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ଏହି ଶାୟିତ ଲଘୁଚାପ ବଳୟ ରେ ବାରମ୍ବାର ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି।ଏବର୍ଷ ଆମ ରାଜ୍ୟ ରେ ବାରମ୍ବାର ବନ୍ୟା ଏହି କାରଣରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି। ଜଳବାୟୁ ର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏଥିପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦାୟୀ।

(୨)

ନଦୀ ଜଳ ଅପସାରଣ ପାଇଁ ନଦୀଶଯ୍ୟାର ଗଭୀରତା ହ୍ରାସ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ।

-------------

ନଦୀ ର ଉପର ଶଯ୍ୟା ରେ ବୃକ୍ଷ ଛେଦନ ଓ ଅରଣ୍ୟ ର ସଙ୍କୋଚନ ଫଳରେ ବୃଷ୍ଟିପାତ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟକୁ ବୃଦ୍ଧି କରୁଛି। ମଧ୍ୟ ଶଯ୍ୟା ରେ ଭୂମି କର୍ଷଣ,ସଘନ କୃଷି, ରାସାୟନିକ ସାର ମାତ୍ରାଧିକ ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ହୋଇ ଦଳ ସ୍ରୋତ ରେ ନଦୀର ଶଯ୍ୟା କୁ ଯାଇ ନଦୀର ଗଭିରତା ହ୍ରାସ କରୁଛି। କଳ୍ପ ବୃଷ୍ଟିପାତ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ନଦୀ ଜଳର ଅପସାରଣ କ୍ଷମତା ହରାଇ କୂଳ ଲଙ୍ଘନ କରି ଅବବାହିକା ଅଞ୍ଚଳ ରେ ନଦୀ ବଢୀ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି।

(୩) ଯୋଜନା ବିହୀନ ବିନିର୍ମାଣ

ଦେଶର ଆଧାରିତ ସରଞ୍ଚନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିର୍ମାଣ ହେଉଥିବା ସଡ଼କ ପଥ, ରେଳ ପଥ ରେ ଜଳର ପ୍ରାକୃତିକ ନିର୍ଗମନ ମାର୍ଗ ରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ହେଉଛି।ଜନ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଗଢ଼ି ଉଠୁଥିବା ସହର ଗୁଡ଼ିକରେ ଯୋଜନା ବିହୀନ ବିନିର୍ମାଣ ଯୋଗୁଁ ବୃଷ୍ଟି ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା କୃତ୍ରିମ ବନ୍ୟା ପାଇଁ ଦୂର ଦୃଷ୍ଟି ହୀନ ମଣିଷ ର କାର୍ଯ୍ୟ କଳାପ ଦାୟୀ।

(୪) ସାମୁଦ୍ରିକ ବାତ୍ୟା ଓ ଲଘୁଚାପ ଜନିତ ବର୍ଷା।

ବାତ୍ୟା ସମୟରେ ବାତ୍ୟାର ଗତିପଥ ରେ ମାତ୍ରାଧିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ କରି ବନ୍ୟା ସମାସ୍ଯା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।

(୫) ବାତ୍ୟା ସମୟରେ ନଦୀ ମୁହାଣ ରେ ସମୁଦ୍ର ର ଜଳପତ୍ତନ ବୃଦ୍ଧି।

------

ବାତ୍ୟା ସମୟରେ ଉପକୂଳ ଅଳରେ ସମୁଦ୍ରର ଜଳପତ୍ତନ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଥାଏ।ଯାହା ଫଳରେ ନଦୀ ର ଜଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ନିଷ୍କାସନ ହୋଇ ନପାରି ତ୍ରିକୋଣ ଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ବନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।

ଭୂସ୍ଖଳନ

-------------

ଭୂମି ସ୍ଖଳିତ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁ ଭୂସ୍ଖଳନ କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ପୃଷ୍ଠ ଭାଗର ମୃତ୍ତିକା ସହ ନିମ୍ନ ସୋପାନର ମୃତ୍ତିକା ନିବିଡ଼ ଭାବେ ସଂଯୁକ୍ତ ନଥାଏ, ସେଠାରେ ଭୂସ୍ଖଳନ ହୋଇ ଥାଏ। ଅଧିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ, ଭୂକମ୍ପ,ହିମବାହ ପ୍ରବାହ ସମୟରେ ଏହା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।ଆମ ଭାରତରେ ହିମାଳୟ ପାଦେଶ ଅନ୍ତର୍ଗତ ରାଜ୍ୟ ଜାମ୍ମୁକାଶ୍ମୀର, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ , ସିକିମ୍,ଓ ଉତ୍ତର ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳ ରାଜ୍ୟ ରେ ଏହା ଦୃଷ୍ଟି ଗୋଚର ହୋଇ ଥାଏ। ନିକଟ ଅତୀତରେ ନେପାଳ ରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ମହା ପ୍ରଳୟ ଏହାର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ। ଏହିସବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୃତ୍ତିକା ର ସୋପାନ ଗୋଡ଼ି, ମାଟି,କଦର୍ମ, ପରସ୍ପର ବାନ୍ଧି ହୋଇନଥିବା ଶିଳା ଦ୍ବାରା ଗଠିତ। ଏହି ସବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୃତ୍ତିକା ସୋପାନ ହିମାଳୟ ରୁ ବାହାଥିବା

ନଦୀ ମାନଙ୍କର କ୍ଷୟଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅବକ୍ଷେପଣ ଦ୍ବାରା ସୃଷ୍ଟି। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ରେ ଆବାଶ, ଶିଳ୍ପ,ବିନିର୍ମାଣ ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନ ର ସହାୟତା ର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।କାରଣ କୌଣସି ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏଠାରେ ଭୂସ୍ଖଳନ ର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ।

ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ

--------------------

ଯେଉଁ ସବୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଘଟଣା ଯୋଗୁଁ କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳର ବ୍ୟାପକ ମୃତାହତ,ଓ ଧନ ଜୀବନ ହାନି ହେବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଲୋକ ମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ଅର୍ଜନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାଧାସୃଷ୍ଟି,ବାସ ଗୃହ, ରାସ୍ତା ଘାଟ ଧ୍ବଂସ ହୋଇ ସମାଜ ର ପ୍ରଭୁତ କ୍ଷତି ସାଧନ ହୁଏ ତାହାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ। ଭୂମିକମ୍ପ ଆଗ୍ନେୟ ଉଦ୍ଗିରଣ ସୁନାମି ଅଂଶୁଘାତ ଏଲନିନୋ ଏହି ବର୍ଗ ରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସତର୍କତା ଦିଗ ଅବଲମ୍ବନ କଲେ କ୍ଷୟ କ୍ଷତି ପରିମାଣ ହ୍ରାସ ପାଇ ପାରିବ।

ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସମାସ୍ଯା ରୂପେ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଛି।ଜଳ ବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ଆଜି ବିଶ୍ୱରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଛି।୧୯୯୨ ରିଓଡି ଜେନେରିଓ ବିଶ୍ଵ ବୈଠକରେ ବିଶ୍ବ ର ବହୁ ରାଷ୍ଟ୍ର ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସହମତି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।ଭାରତ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ବିଶ୍ବ ବୈଠକରେ ଜଳବାୟୁ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୃଢ ସ୍ବର ଉତ୍ତୋଳନ କରି ଆସୁଛି। ପରିବେଶ ର ସୁରକ୍ଷା କବଚ ହେଉଛି ସବୁଜ ବଳୟ ବୃକ୍ଷ ରୋପଣ ଓ ଅରଣ୍ୟ ର ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି ଜନ ଜୀବନର ସୁରକ୍ଷା କବଚ। ନଚେତ୍ ପୃଥିବୀ ଦିନେ ଧ୍ବଂସ ର ମହାପ୍ରଳୟ ରେ ବିଲିନ ହୋଇଯିବ।

ବନ୍ୟା, ଭୂସ୍ଖଳନ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ---- ପ୍ରାକୃତିକ କ୍ରୋଧ ନା ମଣିଷର ଭୁଲ

ସୃଜନୀ ଲିଖନ ପ୍ରତିଯୋଗିତା