ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ପୁରୀ ଚାରିଧାମ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ବିରାଜମାନ ଅଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଓ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥଳ ଭାବେ ପରିଚିତ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ପବିତ୍ର ବଡ଼ଦାଣ୍ଡର ଏକ ଅଂଶର ନାମ ହେଉଛି ଶରଧାବାଲି। ଏହି ନାମ ପଛରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଇତିହାସ ଲୁଚି ରହିଛି।

ପୁରାତନ ସମୟରେ ପୁରୀ ସହର ଚାରିପଟେ ତିନୋଟି ଛୋଟ ନଦୀ ବହୁଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମାଳିନୀ ନଦୀ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟି ଦେଇଥିଲା। ତେଣୁ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରରୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ସିଧାସଳଖ ରାସ୍ତା ନଥିଲା।

କଥାରେ ଅଛି, ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରଥମେ ମହୋଦଧିରୁ ମହାଦାରୁ ଆଣି ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରରେ ଚତୁର୍ଧାମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରି ସେଠାରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବିରାଜମାନ କରାଇ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଆଜି ପରି ପକ୍କା ରାସ୍ତା ନଥିଲା। ତେଣୁ ରଥଯାତ୍ରା କରିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର ଥିଲା।

ପ୍ରଥମେ ତିନୋଟି ରଥରେ ଠାକୁରମାନଙ୍କୁ ମାଳିନୀ ନଦୀ କୂଳକୁ ନିଆଯାଉଥିଲା। ପରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଡଙ୍ଗାରେ ନଦୀ ପାର କରାଯାଉଥିଲା। ନଦୀର ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପୁଣି ତିନୋଟି ନୂଆ ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ନିଆଯାଉଥିଲା। ଏହିପରି ମୋଟ ଛଅଟି ରଥ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା। ବାଲିଆ ରାସ୍ତାରେ ରଥ ଟାଣିବା ମଧ୍ୟ ବହୁତ କଷ୍ଟଦାୟକ ଥିଲା। ସେଥିପାଇଁ ଏହି ନବଦିନାତ୍ମକ ଯାତ୍ରା ସମାପ୍ତ ହେବାକୁ ଏକ ମାସରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗୁଥିଲା। ଅନେକଙ୍କ ମତରେ, ସେହି ସମୟରୁ ରଥଯାତ୍ରାର ପରମ୍ପରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।

ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପୁରୀର ଗଜପତି ଥିଲେ ଭାନୁଦେବ। ତାଙ୍କ ରାଣୀଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଶ୍ରଦ୍ଧାଦେବୀ। ରାଣୀ ରଥଯାତ୍ରାର ଏହି କଷ୍ଟ ଦେଖି ଏକ ସୁନ୍ଦର ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, ଯଦି ମାଳିନୀ ନଦୀକୁ ବାଲି ପକାଇ ପୋତି ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରରୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସିଧା ରାସ୍ତା ହୋଇଯିବ ଏବଂ କେବଳ ତିନୋଟି ରଥରେ ରଥଯାତ୍ରା ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇପାରିବ।

ପ୍ରଥମେ ରାଜା ଏହାକୁ ଅସମ୍ଭବ ଭାବିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପରେ ରାଣୀଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପରାମର୍ଶକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ମାଳିନୀ ନଦୀରେ ବାଲି ପକାଇବା କାମ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ନଦୀ ବାଲିରେ ପୂରଣ ହେଲା ଏବଂ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ବଡ଼ ରାସ୍ତା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ରାଣୀ ଶ୍ରଦ୍ଧାଦେବୀଙ୍କ ସ୍ମୃତିକୁ ଚିରସ୍ମରଣୀୟ କରିବା ପାଇଁ ସେହି ବାଲିଆ ସ୍ଥାନର ନାମ ଶରଧାବାଲି ରଖାଗଲା।

ଆଜି ମଧ୍ୟ ଶରଧାବାଲି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରାର ଗୌରବମୟ ଇତିହାସକୁ ମନେ ପକାଇଦିଏ। ଏହା କେବଳ ବାଲିର ଏକ ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ, ବରଂ ରାଣୀ ଶ୍ରଦ୍ଧାଦେବୀଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି, ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ସ୍ମୃତିଚିହ୍ନ।

!! ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ସାସମଲ

ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ !!

ବାଲିର ନାମ ଶରଧାବାଲି

ବାଲିର ନାମ ଶରଧାବାଲି