ବୀର ସାବରକର — ବିପ୍ଳବୀ ଉତ୍ସାହ, ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଏବଂ ଔପନିବେଶିକ ସହଯୋଗିତା। (ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ମହାପାତ୍ର, ସ୍ନାତକତ୍ତୋର ଇତିହାସ ବିଭାଗ)

«“ସ୍ୱାଧୀନତା କେବେ ବି ଅତ୍ୟାଚାରୀଙ୍କ ହାତରୁ ଦାନ ସ୍ୱରୂପେ ମିଳେ ନାହିଁ; ନିର୍ଭୀକମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଛିନି ନେବାକୁ ପଡ଼େ। ଯେଉଁମାନେ ସୁବିଧା ବା ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ବିନିମୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଦେଶର ଶୃଙ୍ଖଳର ସହଭାଗୀ ମାତ୍ର।”»

୧.ପରିଚୟ: ଉଗ୍ର ଜାତୀୟତାବାଦର ଅଗ୍ରଦୂତ ଏବଂ ଇତିହାସର ପୁନଃବ୍ୟାଖ୍ୟା

ବୀର ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକର (୧୮୮୩–୧୯୬୬) ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦର ଇତିହାସରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ବ୍ରିଟିଶ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ ବିରୋଧରେ ଏକ ଅବିରତ ସଂଗ୍ରାମର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଦୃଢ଼ ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ବୌଦ୍ଧିକ ସାହସ ଏବଂ ଦୂରଦର୍ଶୀ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାରବାଦର ସମନ୍ୱୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ସାବରକର କେବଳ ଜଣେ ବିପ୍ଳବୀ ନୁହେଁ; ସେ ଜଣେ ଇତିହାସଚିନ୍ତକ, ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରା ଔପନିବେଶିକ ଶାସକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ପ୍ରଚଳିତ ଇତିହାସ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏବଂ ସେତେବେଳର ମଧ୍ୟମପନ୍ଥୀ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ନେତୃତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲା।

ଏହି ଆଲୋଚନାରେ ସାବରକରଙ୍କ ଜୀବନ, କୃତି ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଉତ୍ତରାଧିକାରର ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଓ ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଇଛି। ଏହା ସହିତ ବ୍ରିଟିଶ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ରାଜନୈତିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇଛି—ଯେଉଁ ସମ୍ପର୍କରେ ରାଜନୈତିକ ସମ୍ମତି, ସାମାଜିକ ନିକଟତା ଏବଂ ଔପନିବେଶିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ବଜାୟ ରଖିବାରେ କିଛି ସାଧାରଣ ସ୍ୱାର୍ଥ ଥିବା ଦାବି କରାଯାଏ। ସାବରକରଙ୍କ ଅପୋଷହୀନ ବିପ୍ଳବୀ ମନୋଭାବକୁ କଂଗ୍ରେସର ସାମ୍ବିଧାନିକ ଓ ମଧ୍ୟମପନ୍ଥୀ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରି, ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଜଟିଳତା ଏବଂ ଔପନିବେଶିକ ‘ଭାଗ କର ଓ ଶାସନ କର’ ନୀତିକୁ ବୁଝିବାର ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଇଛି।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରାଜନୈତିକ ଉଗ୍ରତା ଏବଂ ଇତିହାସର ପୁନଃବ୍ୟାଖ୍ୟା

୨.The Indian War of Independence, 1857: ଇତିହାସର ପୁନଃବିଚାର।

ଲଣ୍ଡନରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ ସାବରକର The Indian War of Independence, 1857 ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏହି କୃତି ଭାରତୀୟ ଇତିହାସ ଲେଖନରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁନଃବ୍ୟାଖ୍ୟା ଆଣିଥିଲା। ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରୀ ରିପୋର୍ଟ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଦର୍ଶୀଙ୍କ ବିବରଣୀ ଏବଂ ଦେଶୀୟ ମୌଖିକ ପରମ୍ପରା ଆଦିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ସାବରକର ୧୮୫୭ର ବିଦ୍ରୋହକୁ ଔପନିବେଶିକ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଏକ ବ୍ୟାପକ ଭାରତୀୟ ବିଦ୍ରୋହ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ “ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ” ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଥିଲେ।

ଏହା କେବଳ ଇତିହାସ ଲେଖନର ପ୍ରୟାସ ନଥିଲା; ଏହା ଭାରତୀୟ ସ୍ମୃତିକୁ ଔପନିବେଶିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଏବଂ ଦମିତ ଅତୀତ ପ୍ରତି ଜାତୀୟ ଗର୍ବ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଏକ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରୟାସ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

୧୯୦୯ରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ସରକାର ଏହି ପୁସ୍ତକକୁ ନିଷିଦ୍ଧ କରିଥିଲା। ଏହାରୁ ବୁଝାଯାଏ ଯେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସକମାନେ ଇତିହାସକୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ରାଜନୈତିକ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ ଚାଲିଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସକୁ ପରସ୍ପର ସମ୍ମିଳିତ କରି ଔପନିବେଶିକ ଇତିହାସର ମିଥ୍ୟା ଧାରଣାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାର ସାବରକରଙ୍କ ପ୍ରୟାସ ବିପ୍ଳବୀ ଜାତୀୟତାବାଦୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲା।

୩.ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏବଂ ଅଭିନବ ଭାରତର ଗଠନ।

ସାବରକରଙ୍କ ବିପ୍ଳବୀ ଚେତନା କେବଳ ଲେଖାଲେଖିରେ ସୀମିତ ନଥିଲା। ୧୯୦୪ ମସିହାରେ ସେ ଅଭିନବ ଭାରତ ସୋସାଇଟି ନାମକ ଏକ ଗୁପ୍ତ ବିପ୍ଳବୀ ସଂଗଠନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହି ସଂଗଠନ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରାମ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିଲା।

ଏହି ସଂଗଠନର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଔପନିବେଶିକ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ହିଂସାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ବିପ୍ଳବୀ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସାମିଲ କରିବାର ପ୍ରୟାସ ଥିଲା। ଏହା କଂଗ୍ରେସର ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଥଠାରୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭିନ୍ନତା ଥିଲା।

ଅଭିନବ ଭାରତ ବିରୋଧରେ ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରଶାସନର କଠୋର ଦମନ ଏହାର ବିପ୍ଳବୀ ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା। ଏହାର ଅନେକ ସଦସ୍ୟ ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ, ନିର୍ଯାତନା ଭୋଗିଥିଲେ ଏବଂ କାରାବାସରେ ରହିଥିଲେ। ଏହା ଦର୍ଶାଇଥିଲା ଯେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଉଗ୍ର ବିପ୍ଳବୀ ଜାତୀୟତାବାଦକୁ ସହ୍ୟ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନଥିଲା।

୪.ବ୍ରିଟିଶ ଦମନ: ମାମଲା, କାଳାପାଣି କାରାବାସ ଏବଂ ଔପନିବେଶିକ କୌଶଳ ।

୧୯୧୦ ମସିହାରେ ସାବରକରଙ୍କୁ ଲଣ୍ଡନରେ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ମାମଲା ଚାଲିଥିଲା। ଦେଶଦ୍ରୋହ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଭିଯୋଗରେ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ସେ ଦୁଇଟି ଆଜୀବନ କାରାଦଣ୍ଡ ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ଆଣ୍ଡାମାନର ସେଲ୍ୟୁଲାର ଜେଲ୍—କାଳାପାଣିକୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ। ଏହା ବ୍ରିଟିଶ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ କାରାଗାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା।

ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିକଥା My Transportation for Life ରେ ସେ କାରାଗାରର ଅମାନବୀୟ ପରିସ୍ଥିତି, ଶାରୀରିକ ନିର୍ଯାତନା ଏବଂ ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କାରାବାସର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ନୁହେଁ, ବରଂ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ଶାସନକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ବିପ୍ଳବୀ ଚେତନାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବା ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

ଅନ୍ୟପଟେ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ, ଜବାହରଲାଲ ନେହରୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଂଗ୍ରେସ ନେତାମାନେ ସାବରକରଙ୍କ ଭଳି ସେହି ପରିମାଣର କଠୋର ଦଣ୍ଡର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇନଥିଲେ ବୋଲି ଏହି ଲେଖା ଯୁକ୍ତି ଦିଏ। ଘରେ ନଜରବନ୍ଦୀ କିମ୍ବା ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଇଥିବା କାରାବାସ ଇତ୍ୟାଦି ଔପନିବେଶିକ ଶାସନର ଏକ ରାଜନୈତିକ ହିସାବ-ନିକାଶକୁ ସୂଚିତ କରୁଥିବା ବୋଲି ଏଠାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଅନୁସାରେ, ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କୁ ଅଲଗା କରି ରଖିବା ଏବଂ ମଧ୍ୟମପନ୍ଥୀ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ନେତୃତ୍ୱକୁ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥାନ ଦେବା ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ନିଜ ସ୍ଥିରତା ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା।

୫.ବ୍ରିଟିଶ–କଂଗ୍ରେସ ସମ୍ପର୍କ: ସହଯୋଗ, ସମ୍ମିଳନ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ କୌଶଳ ।

ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସକୁ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦର ଏକମାତ୍ର ଅଗ୍ରଦୂତ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରିବା ଔପନିବେଶିକ ଶାସନ ସହିତ ଏହାର ଜଟିଳ ଏବଂ କେତେକ ସମୟରେ ସହଯୋଗମୂଳକ ସମ୍ପର୍କକୁ ଆଛାଦିତ କରିଦିଏ ବୋଲି ଏହି ଲେଖାର ଯୁକ୍ତି। କେତେକ କଂଗ୍ରେସ ନେତା ବ୍ରିଟିଶ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ସହ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥିଲେ, ସାମାଜିକ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଯୋଗ ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ତୁରନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂସ୍କାରକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ମିଳୁଥିଲା ବୋଲି ଲେଖାଟି ଦର୍ଶାଏ।

ମୋତିଲାଲ ନେହରୁଙ୍କ ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରଶାସକମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ଜବାହରଲାଲ ନେହରୁଙ୍କ ଔପନିବେଶିକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏହି ଧାରାର ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରଶାସନ ମଧ୍ୟମପନ୍ଥୀ ନେତାମାନଙ୍କୁ ଉପଯୋଗୀ ଆଲୋଚନାକାରୀ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥାନ ଦେଇ ବିପ୍ଳବୀ ଆନ୍ଦୋଳନର ଉତ୍ଥାନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲା ବୋଲି ଏଠାରେ ଯୁକ୍ତି କରାଯାଇଛି।

ଔପନିବେଶିକ ଉଚ୍ଚବର୍ଗ ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାମାଜିକ ଓ ପାରିବାରିକ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ ଓ ସହଯୋଗର ସୀମାକୁ ଜଟିଳ କରିଥିଲା। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ‘ଭାଗ କର ଓ ଶାସନ କର’ ନୀତିର ଏକ ଅଂଶ ଭାବେ ଦେଖି, ବ୍ରିଟିଶମାନେ ମଧ୍ୟମପନ୍ଥୀ ଜାତୀୟତାବାଦକୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖି ଅଧିକ ଉଗ୍ର ଓ ଅପୋଷହୀନ ବିପ୍ଳବୀ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରୁଥିଲେ ବୋଲି ଲେଖାଟି ମତ ପ୍ରକାଶ କରେ।

୬.କଳ୍ପିତ ପରିସ୍ଥିତି: ଯଦି ଗାନ୍ଧୀ, ନେହରୁ ଏବଂ କଂଗ୍ରେସ ନେତାମାନେ କାଳାପାଣି ଯାଇଥାନ୍ତେ।

ଯଦି ବ୍ରିଟିଶ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ, ଜବାହରଲାଲ ନେହରୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କଂଗ୍ରେସ ନେତାଙ୍କ ଉପରେ ସାବରକରଙ୍କ ଭଳି କଠୋର କାରାଦଣ୍ଡ ଲାଗୁ କରିଥାନ୍ତା, ତେବେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଗତିପଥ ଅନ୍ୟ ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତା ବୋଲି କଳ୍ପନା କରାଯାଇପାରେ।

ଅହିଂସାମୂଳକ ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଆନ୍ଦୋଳନର ସ୍ଥାନରେ ସଶସ୍ତ୍ର ବିପ୍ଳବ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇପାରିଥାନ୍ତା, କିମ୍ବା ଅତ୍ୟଧିକ ଦମନ ଯୋଗୁଁ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡ ହୋଇପାରିଥାନ୍ତା।

ଏହି ଚିନ୍ତା-ପରୀକ୍ଷଣ ବ୍ରିଟିଶ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ କୌଶଳକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ—ଏକପଟେ ମଧ୍ୟମପନ୍ଥୀ ନେତୃତ୍ୱକୁ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥାନ ଦେଇ ଏକ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ରଖିବା, ଅନ୍ୟପଟେ ଉଗ୍ର ବିପ୍ଳବୀ ବିରୋଧକୁ କଠୋର ଭାବରେ ଦମନ କରିବା।

୭.ସମାନାନ୍ତର ଉଦାହରଣ: ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ।

ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସଶସ୍ତ୍ର ଜାତୀୟତାବାଦର ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ଅକ୍ଷ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହାୟତା ଖୋଜିଥିବା ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ପ୍ରତି ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଔପନିବେଶିକ ଶାସନର ରାଜନୈତିକ ଆଭିମୁଖ୍ୟକୁ ବୁଝିବାର ଏକ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇପାରେ।

ବ୍ରିଟିଶ ଗୁପ୍ତଚର ରିପୋର୍ଟଗୁଡ଼ିକରେ ବୋଷଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଧରିପାରିଲେ ତାଙ୍କୁ କାଳାପାଣିକୁ ପଠାଇବାର ସମ୍ଭାବନା ସମ୍ପର୍କରେ ଯୋଜନା ଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ ବୋଲି ଏହି ଲେଖାରେ ଦାବି କରାଯାଇଛି।

କଂଗ୍ରେସ ନେତାରୁ ବିପ୍ଳବୀ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ନେତାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିବା ବୋଷଙ୍କ ଯାତ୍ରା ସାବରକରଙ୍କ ସହ ଏକ ତୁଳନାତ୍ମକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଔପନିବେଶିକ ଶାସନ ନିଜ ଶାସନକୁ ମୌଳିକ ଭାବରେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ଉଗ୍ର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଶକ୍ତି ପ୍ରତି କଠୋର ଥିଲା।

୮.ସାବରକରଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାର ନୂତନ ଅବଦାନ: ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର।

ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଧାରଣା ଏକ ପ୍ରକାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦକୁ ପ୍ରତିପାଦନ କରିଥିଲା। ଏଥିରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର କେନ୍ଦ୍ରରେ ହିନ୍ଦୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦ କଂଗ୍ରେସର ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ ଓ ବହୁଳତାବାଦୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣଠାରୁ ଏକ ଭିନ୍ନ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲା।

ସାବରକର ଜଣେ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାରକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସେ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ଜାତିଭେଦ ଏବଂ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତାର ଦୃଢ଼ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ। ନାରୀ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ସାମାଜିକ ସମାନତା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ସମର୍ଥନ ଏକ ସଂସ୍କାରବାଦୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ମତରେ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜକୁ ଭିତରୁ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଔପନିବେଶିକ ଆଧିପତ୍ୟର ପ୍ରତିରୋଧ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା।

୯.ଉତ୍ତରାଧିକାର: ବିପ୍ଳବୀ ଜାତୀୟତାବାଦକୁ ପ୍ରେରଣା ଏବଂ ଇତିହାସ ଲେଖନକୁ ଆହ୍ୱାନ।

ଭଗତ ସିଂହ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଆଜାଦଙ୍କ ସମେତ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବିପ୍ଳବୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ସାବରକରଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଥିବା କଥା ଅନେକ ଐତିହାସିକ ଆଲୋଚନାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଯୁବପିଢ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ, ସାହସ ଏବଂ ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରି ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରା ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଏକ ଅଂଶକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲା।

ସାବରକରଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାର ପ୍ରଚଳିତ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଇତିହାସ ଲେଖନକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ। ଏହି ଇତିହାସ ଲେଖନରେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଏବଂ ବିପ୍ଳବୀ ଜାତୀୟତାବାଦକୁ କମ୍ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି ବୋଲି ସମାଲୋଚକମାନେ ମତ ଦିଅନ୍ତି।

ସାବରକରଙ୍କ ଅବଦାନକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବା ଅର୍ଥ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦର ଇତିହାସକୁ ଅଧିକ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ଦେଖିବା—ଯେଉଁଠାରେ ବିପ୍ଳବୀ ଚେତନା, ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ରାଜନୈତିକ କୌଶଳ ପରସ୍ପର ସହ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା।

୧୦.ଉପସଂହାର: ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦର ଇତିହାସର ପୁନଃମୂଲ୍ୟାୟନ।

ବୀର ସାବରକରଙ୍କ ଜୀବନ ବ୍ରିଟିଶ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ ବିରୋଧରେ ଏକ ଅପୋଷହୀନ ସଂଗ୍ରାମର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ମାଧ୍ୟମରେ କଂଗ୍ରେସର ମଧ୍ୟମପନ୍ଥୀ ଆଭିମୁଖ୍ୟର ସୀମା ଏବଂ ଔପନିବେଶିକ ଶାସନର ରାଜନୈତିକ କୌଶଳକୁ ନୂଆ ଭାବରେ ବିଚାର କରାଯାଇପାରେ।

ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଏକପଟେ ମଧ୍ୟମପନ୍ଥୀ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ନେତୃତ୍ୱକୁ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥାନ ଦେଇ ଅନ୍ୟପଟେ ବିପ୍ଳବୀ ଶକ୍ତିକୁ କଠୋର ଭାବରେ ଦମନ କରୁଥିଲା—ଏହି ଧାରଣା ଔପନିବେଶିକ ଶାସନର ‘ଭାଗ କର ଓ ଶାସନ କର’ କୌଶଳ ବିଷୟରେ ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚାର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଥାଏ।

ସାବରକରଙ୍କ ଇତିହାସ ଲେଖନ, ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଆମକୁ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମକୁ କେବଳ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଜାତୀୟତାବାଦର ଏକମାତ୍ର ଧାରା ଭାବେ ନ ଦେଖି, ଏକ ବହୁମୁଖୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାବେ ପୁନଃବିଚାର କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ।

ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଆଜି ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ଐତିହାସିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ। ଏହା ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ ଯେ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ସଂଗ୍ରାମ କେବଳ ଏକ ରାଜନୈତିକ କିମ୍ବା ସାମରିକ ସଂଘର୍ଷ ନଥିଲା; ଏହା ଧାରଣା, ଇତିହାସ, ସ୍ମୃତି, ପରିଚୟ ଏବଂ ଜାତୀୟ ଚେତନା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଗଭୀର ସଂଘର୍ଷ ଥିଲା।

«“ବିପ୍ଳବର ତରବାରୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଶାଣ ପଥରରେ ହିଁ ଧାରାଳ ହୁଏ।”ଭାରତ ମାତା କି ଜୟ।ଜୟ ହିନ୍ଦ୍......

ବୀର ସାବରକର — ବିପ୍ଳବୀ ଉତ୍ସାହ, ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଏବଂ ଔପନିବେଶିକ ସହଯୋଗିତା..........

“ବିପ୍ଳବର ତରବାରୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଶାଣ ପଥରରେ ହିଁ ଧାରାଳ ହୁଏ।”