ରଥଯାତ୍ରାର କିଛି ଦିନ ପୂର୍ବର କଥା। ପୁରୀ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ ଗୋଟିଏ ନୂଆ ରୂପ ନେଉଥାଏ। ଚାରିଆଡ଼େ କାଠ କାଟିବାର ଶବ୍ଦ, ସାଲବେଗଙ୍କ ଭଜନର ମଧୁର ସୁର, ଆଉ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ନବଦିନାତ୍ମକ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଭକ୍ତଙ୍କ ଆକୁଳ ପ୍ରତୀକ୍ଷା।

ସେହି ବଡ଼ଦାଣ୍ଡର ଗୋଟିଏ କୋଣରେ ବସିଥାନ୍ତି ସନାତନ ଜେଜେ। ବୟସ ଅଶୀ ପାରିଗଲାଣି, ଆଖିକୁ ଭଲ ସେ ଦିଶୁନି, ଶରୀର ବି ଦୁର୍ବଳ। କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ? ସେଥିରେ ଟିକିଏ ହେଲେ ବି କମି ନାହିଁ। ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ସେ ରଥଯାତ୍ରାରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ 'ତାଳଧ୍ୱଜ' ରଥର ଦଉଡ଼ି ଛୁଇଁ ଆସିଛନ୍ତି। ରଥ ଟାଣିବା ବେଳେ "ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ" ଧ୍ୱନି ଦେଇ ନିଜକୁ ଧନ୍ୟ ମଣିଛନ୍ତି।

କିନ୍ତୁ ଏବର୍ଷ ସ୍ଥିତି ଅଲଗା ଥିଲା। ସନାତନ ଜେଜେଙ୍କ ଗୋଡ଼ରେ ବାତ ରୋଗ ଯୋଗୁଁ ସେ ଆଉ ଭିଡ଼ ଭିତରକୁ ଯାଇ ରଥ ଦଉଡ଼ି ଧରିବା ଅବସ୍ଥାରେ ନଥିଲେ । ନାତି ମୁନା ( ୮ ବର୍ଷର ପିଲା ) ଜେଜେଙ୍କ ଦୁଃଖ ବୁଝିପାରୁଥିଲା । ରଥଯାତ୍ରା ଦିନ ସକାଳୁ ମୁନା ପଚାରିଲା, "ଜେଜେ, ଆଜି ତୁମେ ରଥ ଟାଣିବାକୁ ଯିବନି?"

ସନାତନ ଜେଜେ ଲୋତକପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ ବଡ଼ଦେଉଳ ଦିଗକୁ ଚାହିଁ କହିଲେ, "ରେ ମୁନା ! କାଳିଆ ସିନା ସବୁ ଦେଖୁଛି। ଏ ଶରୀର ଆଉ ଭିଡ଼ ସହିପାରିବନି। ଆଜି ମୋର ପାପ ସୋଧ ହେଲା ବୋଧେ, ମୁଁ ମୋ କାଳିଆ ସାଆନ୍ତଙ୍କ ଦଉଡ଼ି ଟିକେ ଛୁଇଁପାରିବି ନାହିଁ।" ମୁନା କିଛି ସମୟ ଭାବିଲା। ସେ ଜେଜେଙ୍କୁ କହିଲା, "ଜେଜେ! ତୁମେ ଏଇଠି ବାରଣ୍ଡାରେ ବସିଥାଅ। ମୁଁ ଆସୁଛି।" ମୁନା ଧାଇଁଗଲା ବଡ଼ଦାଣ୍ଡକୁ। ସେତେବେଳକୁ ସ୍ନାନ, ପହଣ୍ଡି ବିଜେ ଶେଷ ହୋଇ ରଥ ଉପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତି ବିରାଜମାନ କରିସାରିଛନ୍ତି। ଭକ୍ତଙ୍କ ଗହଳି, ହରିବୋଲ, ହୁଳହୁଳି ଆଉ କଂସା-ଘଣ୍ଟର ଶବ୍ଦରେ ଗଗନ ପବନ କମ୍ପିଉଠୁଛି। ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଦଉଡ଼ି ଫିଙ୍ଗାଗଲା।

ମୁନା ଛୋଟ ପିଲାଟିଏ ହୋଇଥିବାରୁ କେହି ଜଣେ ସହୃଦୟ ଭକ୍ତ ତାକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ମୁନା ରଥର ମୋଟା ଦଉଡ଼ିକୁ ନିଜର ଦୁଇଟି ଛୋଟ ଛୋଟ ହାତରେ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିଲା। ସେ ଆଖି ବୁଜି କାଳିଆ ସାଆନ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା, "ହେ ପ୍ରଭୁ! ଏ ଦଉଡ଼ି ମୋ ଜେଜେଙ୍କ ପାଇଁ । ସେ ଆସିପାରିନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନ ତୁମ ପାଖରେ ଅଛି ।" ମୁନା କିଛି ସମୟ ରଥ ଦଉଡ଼ି ଟାଣିଲା। ତା'ପରେ ରଥ ଅଟକିବା ବେଳେ, ସେ ଗୋଟିଏ କାମ କଲା। ସେ ନିଜ ପାଖରେ ଥିବା ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଧଳା ସୁତା ରୁମାଲକୁ ରଥ ଦଉଡ଼ିରେ ଭଲ ଭାବରେ ଘଷିଦେଲା, ଯେମିତି ରଥ ଦଉଡ଼ିର ସ୍ପର୍ଶ ଆଉ ଧୂଳି ସେହି ରୁମାଲରେ ଲାଗିଗଲା।

ସେ ସେଇ ରୁମାଲଟିକୁ ଛାତିରେ ଜାବୁଡ଼ି ଧରି ଧାଇଁ ଧାଇଁ ଘରକୁ ଫେରିଲା । ଘରେ ସନାତନ ଜେଜେ ଆଖି ବୁଜି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ଆଖିରୁ ଲୁହ ବୋହିଯାଉଥିଲା। ମୁନା ଯାଇ ଜେଜେଙ୍କ କୋଳରେ ବସିପଡ଼ିଲା ଆଉ ସେହି ରୁମାଲଟିକୁ ଜେଜେଙ୍କ ଦୁଇ ହାତ ମଝିରେ ଥୋଇଦେଲା।

"ଏଇଟା କ'ଣ ମୁନା ?" ଜେଜେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପଚାରିଲେ।

ମୁନା କହିଲା, "ଜେଜେ ! ତୁମେ ରଥ ପାଖକୁ ଯାଇପାରିଲନି ବୋଲି କ'ଣ ହେଲା ? ମୁଁ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରୁ ରଥ ଦଉଡ଼ିର ସ୍ପର୍ଶକୁ ଏହି ରୁମାଲରେ ବାନ୍ଧି ଆଣିଛି। ଏଥିରେ ରଥ ଦଉଡ଼ିର ଛୁଆଁ ଅଛି, ବଡ଼ଦାଣ୍ଡର ଧୂଳି ଅଛି ଆଉ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପା ଅଛି!" ସନାତନ ଜେଜେ ରୁମାଲଟିକୁ ନିଜ ଆଖିରେ ଲଗାଇଲେ। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଲାଗିଲା ସେ ଯେପରି ସାକ୍ଷାତ୍ 'ତାଳଧ୍ୱଜ' ରଥର ଦଉଡ଼ି ଧରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡର ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ନାଚିଉଠିଲା। ସେ ନାତିକୁ କୋଳେଇ ନେଇ କହିଲେ, "ସତରେ ରେ ମୁନା ! ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ନାହାନ୍ତି, ସେ ଅଛନ୍ତି କେବଳ ନିଷ୍କପଟ ଭକ୍ତିରେ। ମୁଁ ରଥ ପାଖକୁ ଯାଇପାରିଲି ନାହିଁ ସତ, କିନ୍ତୁ ମୋ ମହାପ୍ରଭୁ ତୋ ରୂପରେ ମୋ ପାଖକୁ ଦଉଡ଼ି ପଠେଇଦେଲେ।"

ଭକ୍ତି ଓ ରଥଯାତ୍ରା

ନାତି ପୂରଣ କଲା ଅଜାଙ୍କ ଇଛା