ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ଉପଲକ୍ଷେ ଗଳ୍ପ

**ରାମ ବଡ଼ ନା କୃଷ୍ଣ ବଡ଼: ଏକ ତର୍କ, ଏକ ପଣ୍ଡିତସଭା ଓ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ନିଷ୍କର୍ଷ*

ବହୁ ବର୍ଷ ତଳର କଥା। ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଗାଁର ନାମ ଥିଲା ଶ୍ରୀପୁର। ଗାଁଟି ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଧର୍ମ, ଭକ୍ତି ଓ ପରମ୍ପରାର ଖୁବ ମାନ ଥିଲା। ଗାଁରେ ରାମନବମୀ ହେଉ କି ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ସବୁ ପର୍ବ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ପାଳନ କରାଯାଉଥିଲା।

ସେହି ଗାଁରେ ଦୁଇଜଣ ବହୁତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭକ୍ତ ଥିଲେ। ଜଣଙ୍କ ନାମ ରଘୁନାଥ ଦାସ। ସେ ଥିଲେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତ। ସକାଳୁ ଉଠି “ଜୟ ଶ୍ରୀରାମ” କହିବା ପରେ ତାଙ୍କ ଦିନ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିଲା।

ଆଉ ଜଣଙ୍କ ନାମ ଗୋପାଳ ମିଶ୍ର। ସେ ଥିଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ପରମ ଭକ୍ତ। ତାଙ୍କ ମୁଖରେ ସବୁବେଳେ “ଜୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ” ଶୁଣିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା।

ଦୁହେଁ ଭଲ ଲୋକ ଥିଲେ। ଦୁହେଁ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ। ଦୁହେଁ ନିଜ ନିଜ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲ ପାଉଥିଲେ।

କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ସମସ୍ୟା ଥିଲା—

ଦୁହେଁ ଭାବୁଥିଲେ ତାଙ୍କ ଭଗବାନ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ !

ଏହି ଠାରୁ ହି କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ....

ଦିନେ ଗାଁର ବରଗଛ ତଳେ କିଛି ଲୋକ ବସିଥିଲେ। ସେଠାକୁ ରଘୁନାଥ ଦାସ ଓ ଗୋପାଳ ମିଶ୍ର ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।

କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେଉ ହେଉ ହଠାତ୍ ଗୋପାଳ କହିଲେ—

“ମୁଁ ଗୋଟିଏ କଥା କହିବି, ରଘୁନାଥ ଭାଇ, ରାଗ କରିବେ ନାହିଁ।”

ରଘୁନାଥ ହସି କହିଲେ—

“କହନ୍ତୁ, କୃଷ୍ଣଭକ୍ତଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ।”

ଗୋପାଳ କହିଲେ—

“ମୋ ମତରେ କୃଷ୍ଣ ହିଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।”

ରଘୁନାଥ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ—

“କ’ଣ କହିଲେ ? କୃଷ୍ଣ ବଡ଼ ?

ଶ୍ରୀରାମଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼ ?”

“ହଁ!”

“ତାହା କେମିତି ?”

ଗୋପାଳ କହିଲେ—

“କୃଷ୍ଣ ଶୈଶବରୁ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଦମନ କଲେ, କଂସଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ମହାଭାରତରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଗୀତାର ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ। ସେ ନୀତି, ଜ୍ଞାନ, କୂଟନୀତି ଓ ଧର୍ମର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ବୁଝାଇଲେ।”

ରଘୁନାଥ କହିଲେ—

“ସେସବୁ ଠିକ। କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀରାମ ହେଉଛନ୍ତି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ପିତାଙ୍କ ବଚନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ବନବାସ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଇଁ ଜୀବନ ଉତ୍ସର୍ଗ କଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼ କିଏ ?”

ଗୋପାଳ ହସି କହିଲେ—

“ଆପଣଙ୍କ ରାମ ଭଲ। କିନ୍ତୁ ମୋ କୃଷ୍ଣ କମ୍ କି?”

ରଘୁନାଥ କହିଲେ—

“କମ୍ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ସମାନ ନୁହେଁ।”

ଗୋପାଳ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ଲୋକ ନୁହେଁ।

“କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମାନ ରାମ ନୁହେଁ !”

ବାସ୍ !

କଥା ଏବେ ତର୍କରୁ ବାଦବିବାଦକୁ ଗଲା।

ପରଦିନ ସକାଳୁ ଗାଁରେ ଏହି ଖବର ଚାରିଆଡ଼େ ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇଗଲା ଯେ —

“ରଘୁନାଥ ଓ ଗୋପାଳଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ବଡ଼ ନା କୃଷ୍ଣ ବଡ଼ ନେଇ ଭୟଙ୍କର ତର୍କ !

କେହି କହିଲା—

“ରାମ ବଡ଼।”

ଆଉ କେହି କହିଲା—

“କୃଷ୍ଣ ବଡ଼।”

ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ କହିଲେ—

“ଆରେ ବାବା! ଦୁହେଁ ଭଗବାନ।

ଏଥିରେ ପୁଣି ତର୍କ କାହିଁକି?”

କିନ୍ତୁ ତର୍କ ଥମିଲା ନାହିଁ।

ଶେଷରେ ଗାଁର ମୁଖିଆ କହିଲେ—

“ଏହି ତର୍କ ଏଠାରେ ସମାଧାନ ହେବ ନାହିଁ। ଆମେ ଏକ ବଡ଼ ପଣ୍ଡିତସଭା ଡାକିବା। ଗାଁର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଣ୍ଡିତ ବିଦ୍ୟାଧର ଶାସ୍ତ୍ରୀ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦେବେ।”

ସମସ୍ତେ ରାଜି ହେଲେ।

ପଣ୍ଡିତସଭା......

ତିନିଦିନ ପରେ ଗାଁର ବଡ଼ ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ପଣ୍ଡିତସଭା ବସିଲା।

ଗାଁର ଲୋକମାନେ ଚାରିଆଡ଼େ ବସିଲେ।

ମଝିରେ ବସିଲେ ବିଦ୍ୟାଧର ଶାସ୍ତ୍ରୀ।

ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଘୁନାଥ ଓ ତାଙ୍କ ରାମଭକ୍ତମାନେ।

ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗୋପାଳ ଓ ତାଙ୍କ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତମାନେ।

ପଣ୍ଡିତ କହିଲେ—

“ଆଜି ଏଠାରେ କେହି କାହାକୁ ଅପମାନ କରିବେ ନାହିଁ। ଆମେ ତର୍କ କରିବୁ, କିନ୍ତୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ। ପ୍ରଥମେ ରାମଭକ୍ତମାନେ ନିଜ ପକ୍ଷ ରଖନ୍ତୁ।”

ରାମଭକ୍ତଙ୍କ ତର୍କ......

ରଘୁନାଥ ଉଠିଲେ।

“ପଣ୍ଡିତ ମହାଶୟ! ଶ୍ରୀରାମ ହେଉଛନ୍ତି ଧର୍ମର ଜୀବନ୍ତ ଆଦର୍ଶ। ପିତାଙ୍କ ବଚନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ରାଜସିଂହାସନ ଛାଡ଼ିଲେ। ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା—ଏସବୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ମହାନ ଶିକ୍ଷା।”

ସଭାରୁ ଶବ୍ଦ ଆସିଲା—

“ଠିକ କଥା ”

ରଘୁନାଥ ଆହୁରି କହିଲେ:-

“ରାମ ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରି ସମୁଦ୍ର ପାର ହେଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଧର୍ମର ପକ୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ପରିସ୍ଥିତି ଯେତେ କଠିନ ହେଉ, ଧର୍ମର ପଥ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।”

ତା’ପରେ ସେ କହିଲେ—

“କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନରେ ଅନେକ ଲୀଳା ଅଛି। ସେ କେବେ ଗୋପାଳ, କେବେ ସାରଥୀ, କେବେ ରାଜନୈତିକ ପରାମର୍ଶଦାତା। କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଆଦର୍ଶ ଦେଖାଯାଏ।”

କୃଷ୍ଣଭକ୍ତମାନେ ହସିଲେ।

ଗୋପାଳ ଉଠି କହିଲେ—

“ଆମ ପାଳି ଆସିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ!”

କୃଷ୍ଣଭକ୍ତଙ୍କ ତର୍କ......

ଗୋପାଳ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ—

“ପଣ୍ଡିତ ମହାଶୟ! ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନକୁ କେବଳ ତାଙ୍କ ଶୈଶବ ଲୀଳା ଦେଖି ବିଚାର କରିହେବ ନାହିଁ। ସେ ଧର୍ମର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝାଇଥିଲେ।”

“କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ ଓ ଭକ୍ତିର ପଥ ଦେଖାଇଲେ। ଗୀତାର ଜ୍ଞାନ କେବଳ ଅର୍ଜୁନ ପାଇଁ ନୁହେଁ—ସମଗ୍ର ମାନବଜାତି ପାଇଁ ଏକ ମହାନ ଶିକ୍ଷା।”

ସଭା ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।

ଗୋପାଳ ଆହୁରି କହିଲେ—

“କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। କଂସଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରରୁ ଲୋକଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମର ପକ୍ଷରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ। ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଚତୁର କିମ୍ବା କୂଟନୀତିଜ୍ଞ ବୋଲି ଦେଖିବା ଭୁଲ।”

ରଘୁନାଥ ହଠାତ୍ କହିଲେ—

“କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ଅନେକ ସମୟରେ ଚତୁରତା କରିଥିଲେ !”

ଗୋପାଳ କହିଲେ—

“ଅନ୍ୟାୟକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ନୀତି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େ।”

ରଘୁନାଥ କହିଲେ—

“ତାହେଲେ ଆପଣ ମାନୁଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣ ସବୁବେଳେ ସରଳ ନଥିଲେ ?”

ଗୋପାଳ ହସି କହିଲେ—

“ଆଉ ଆପଣ ମାନୁଛନ୍ତି କି ରାମଙ୍କ ଜୀବନରେ କଠିନ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନଥିଲା ?”

ସଭାରେ ହସର ଲହରୀ ଖେଳିଗଲା।

ପଣ୍ଡିତ ହାତ ଉଠାଇ କହିଲେ—

“ତର୍କ ଚାଲୁ ରହୁ, କିନ୍ତୁ ଶାନ୍ତିରେ !”

ରାମଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ .....????

ରଘୁନାଥ କହିଲେ—

“କୃଷ୍ଣ ଲବଣି ଚୋରି କରୁଥିଲେ। ଏହା କି ଭଲ କାମ ? ”

ଗୋପାଳ ହସିଲେ—

“ଆପଣ ତାହାକୁ ଚୋରି କହୁଛନ୍ତି, ଭକ୍ତମାନେ ତାହାକୁ ଲୀଳା କହନ୍ତି।”

ରଘୁନାଥ କହିଲେ—

“ତାହେଲେ ଯଦି ଆଜି ଆମେ ଅନ୍ୟର ଘରୁ ଲବଣି ନେଇଆସିବୁ ?”

ଗୋପାଳ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ—

“ତାହାକୁ କୃଷ୍ଣଲୀଳା କହି ଆପଣଙ୍କ ଗାଁର ଲୋକ ଛାଡ଼ିଦେବେ କି?”

ସମସ୍ତେ ହସି ଉଠିଲେ।

ଗୋପାଳ କହିଲେ—

“ଭଗବାନଙ୍କ ଲୀଳାକୁ ସାଧାରଣ ମାନବ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ସରଳ ଭାବରେ ତୁଳନା କରିବା ଠିକ ନୁହେଁ।”

କୃଷ୍ଣଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ.....?????

ଏବେ ଗୋପାଳ ପଚାରିଲେ—

“ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ କଠିନ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଥିଲା। ସେଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ଆଜିର ସମୟର ମାପଦଣ୍ଡରେ ବିଚାର କଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ ବୁଝିହେବ କି ?”

ରଘୁନାଥ କିଛିକ୍ଷଣ ଚୁପ୍ ରହିଲେ।

ପଣ୍ଡିତ ଶାସ୍ତ୍ରୀ ହସି କହିଲେ—

“ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ହିଁ ଆଜିର ସଭାର ମୁଖ୍ୟ ଚାବି।”

ସମସ୍ତେ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାହିଁଲେ।

ପଣ୍ଡିତ କହିଲେ—

“ଆପଣମାନେ ଦୁହେଁ ନିଜ ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣ କହିଲେ। ଏବେ ଦୁହେଁ ଅନ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଜୀବନର କିଛି କଠିନ ଦିଗ ଆଲୋଚନା କଲେ। କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା ଭୁଲିଗଲେ।”

ରଘୁନାଥ ପଚାରିଲେ—

“କ’ଣ ?”

ପଣ୍ଡିତ କହିଲେ—

“ଆପଣମାନେ ଦୁହେଁ ନିଜ ଭକ୍ତିର ଚଷମା ପିନ୍ଧି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି ।”

ସଭା ନିରବ।

ପଣ୍ଡିତ ଆହୁରି କହିଲେ—

“ରାମଙ୍କୁ ବୁଝିବାକୁ ହେଲେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଧର୍ମ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ତ୍ୟାଗ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ବୁଝିବାକୁ ପଡ଼ିବ।”

“କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବୁଝିବାକୁ ହେଲେ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ, ନୀତି, କର୍ମ, ଭକ୍ତି ଓ ଧର୍ମରକ୍ଷାକୁ ବୁଝିବାକୁ ପଡ଼ିବ।”

“ଦୁହେଁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ପରିସ୍ଥିତି ଅଲଗା। ଯୁଗ ଅଲଗା। ଭୂମିକା ଅଲଗା। ତେଣୁ ଜଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ମାପଦଣ୍ଡରେ ମାପିବା ଅନ୍ୟାୟ ।”

ରଘୁନାଥ କହିଲେ—

“ତେବେ ପଣ୍ଡିତ ମହାଶୟ, ଆପଣ କହୁଛନ୍ତି ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ସମାନ ?”

ପଣ୍ଡିତ ହସି କହିଲେ—

“ହଁ। ଭକ୍ତିର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୁହେଁ ପରମତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରକାଶ ଭାବେ ପୂଜିତ। କିନ୍ତୁ ‘ସମାନ’ ମାନେ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ଦୁହେଁଙ୍କ ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଟଣା ଏକାଭଳି। ସମାନ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ; ଭିନ୍ନ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଲୀଳା ଓ ଭୂମିକା।”

ଗୋପାଳ ପଚାରିଲେ—

ତେବେ କିଏ ବଡ଼ ?

ପଣ୍ଡିତ କହିଲେ—

“ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ରାମଙ୍କୁ ଭଲ ପାଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ରାମ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଗିବେ। ଯେଉଁ ଭକ୍ତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭଲ ପାଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଗିବେ। ଏହା ଭକ୍ତିର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ।”

“କିନ୍ତୁ ନିଜ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭଲ ପାଇବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଛୋଟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।”

ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୁଇ ଭକ୍ତ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇଲେ।

ପଣ୍ଡିତ ଦୁଇଟି ଦୀପ ଆଣିବାକୁ କହିଲେ।

ଗୋଟିଏ ଦୀପରେ ଲେଖା ଥିଲା—

“ରାମ”

ଅନ୍ୟଟିରେ—

“କୃଷ୍ଣ”

ଦୁଇଟି ଦୀପ ଜଳାଇ ପଣ୍ଡିତ ପଚାରିଲେ—

“କହନ୍ତୁ, ଦୁଇଟି ଦୀପର ଆଲୋକ ଅଲଗା କି?”

ରଘୁନାଥ କହିଲେ—

“ଆଲୋକ ତ ଏକାଭଳି।”

ଗୋପାଳ କହିଲେ—

“ହଁ, ଦୁଇଟିରୁ ଆଲୋକ ହିଁ ବାହାରୁଛି।”

ପଣ୍ଡିତ କହିଲେ—

“ସେହିପରି ଭକ୍ତିର ପଥ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ, ନାମ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ, କଥା ଓ ଲୀଳା ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିର ଆଲୋକ ମଣିଷକୁ ଭଲ ପଥ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।”

ସଭାରେ କରତାଳି ପଡ଼ିଲା।

ଦୁଇ ଭକ୍ତଙ୍କ ମନ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ରଘୁନାଥ ଉଠି ଗୋପାଳଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

“ଭାଇ, ମୁଁ ତର୍କରେ ଅଧିକ କହିଦେଇଛି। ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛୋଟ କରିବା ନଥିଲା।”

ଗୋପାଳ ମଧ୍ୟ ଉଠି କହିଲେ—

“ମୁଁ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ କମ କରି କହିଥିଲି। ତାହା ମୋର ଭୁଲ।”

ଦୁହେଁ ହାତ ମିଳାଇଲେ।

ତା’ପରେ ରଘୁନାଥ କହିଲେ—

“ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ କହିବି—ଜୟ ଶ୍ରୀରାମ !”

ଗୋପାଳ ହସି କହିଲେ—

“ଆଉ ମୁଁ କହିବି—ଜୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ!”

ରଘୁନାଥ କହିଲେ “ତେବେ ଆଜି ଆମେ ଦୁଇଟି ନାମ ଏକାସାଙ୍ଗରେ କହିବା।”

ଦୁହେଁ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ—

“ଜୟ ଶ୍ରୀରାମ! ଜୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ!”

ସମଗ୍ର ସଭା ଏହି ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।

ବିଦ୍ୟାଧର ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଶେଷରେ କହିଲେ

“ମନେ ରଖନ୍ତୁ, ଭକ୍ତି ମଣିଷକୁ ଯୋଡ଼ିବା ପାଇଁ, ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ରାମଙ୍କଠାରୁ ଆମେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ସତ୍ୟ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ତ୍ୟାଗ ଶିଖିପାରିବା। କୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ, ନୀତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରକ୍ଷା ଶିଖିପାରିବା।”

“ତେଣୁ ‘ରାମ ବଡ଼ ନା କୃଷ୍ଣ ବଡ଼?’ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଜିତିବା ଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଉଛି—ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଦର୍ଶରୁ ଆମେ କେତେ ଶିଖିଲୁ।”

ସେ ଆହୁରି କହିଲେ—

“ରାମଙ୍କ ନାମ ନେଇ ଯଦି ଆମ ଆଚରଣରେ ସତ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ଭକ୍ତି ଅଧୁରା। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ନେଇ ଯଦି ଆମ ଜୀବନରେ ଧର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଅଧୁରା।"

“ଭଗବାନଙ୍କୁ ବଡ଼ ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ ଅନ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଛୋଟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।”

ସଭାର ସମସ୍ତେ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇଲେ।

ରଘୁନାଥ ଓ ଗୋପାଳ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

ସେହିଦିନଠାରୁ ଶ୍ରୀପୁର ଗାଁରେ ଆଉ କେହି ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇ ଝଗଡ଼ା କଲେ ନାହିଁ।

ରାମ ନବମୀରେ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତମାନେ ରାମଙ୍କ ନାମ ନେଲେ।

ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀରେ ରାମଭକ୍ତମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୟଧ୍ୱନି କଲେ।

ଏବଂ ଗାଁର ମନ୍ଦିରରେ ଗୋଟିଏ ନୂଆ ଲେଖା ଲଗାଗଲା—

“ଭକ୍ତିର ପଥ ଅନେକ, କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତିର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏକ।”

ସେହି ଦିନଠାରୁ ରଘୁନାଥ ଓ ଗୋପାଳଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତର୍କ ନୁହେଁ, ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ହେଲା।

କେବେ ରଘୁନାଥ କହୁଥିଲେ—

“ଭାଇ ଗୋପାଳ, ଆଜି କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା କହନ୍ତୁ।”

ଗୋପାଳ କହୁଥିଲେ—

“ଆପଣ ପ୍ରଥମେ ରାମଙ୍କ କଥା କହନ୍ତୁ।”

ତା’ପରେ ଦୁହେଁ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ହସି କହୁଥିଲେ :-

“ଶେଷରେ ଦୁହେଁ ତ ଆମର ପ୍ରଭୁ !”

ଏବଂ ଗାଁର ଲୋକମାନେ ବୁଝିଗଲେ ଯେ ଭଗବାନ କିଏ ବଡ଼—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ତର୍କରେ ନୁହେଁ; ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦର୍ଶକୁ ଜୀବନରେ କେତେ ଧାରଣ କରିପାରୁଛୁ, ସେଥିରେ ତାହାର ପ୍ରକୃତ ଉତ୍ତର ଲୁଚିଛି।

ରାମଙ୍କଠାରୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଶିଖିବା, କୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଶିଖିବା କିନ୍ତୁ ଦୁହେଁଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା। ଭକ୍ତିରେ ତର୍କ ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତିରେ ବିଦ୍ୱେଷ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଉମା ଶଙ୍କର ମାଝୀ

ସହ ଶିକ୍ଷକ

ପିଏମଶ୍ରୀ ବାପୁଜୀ ସରକାରୀ ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟ, ରିଷିଡ଼ା, କଳାହାଣ୍ଡି

ରାମ ବଡ଼ ନା କୃଷ୍ଣ ବଡ଼: ଏକ ତର୍କ, ଏକ ପଣ୍ଡିତସଭା ଓ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ନିଷ୍କର୍ଷ

ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ଇଶ୍ୱରଙ୍କ ମହାନତା...