ଜଣେ ସାଧାରଣ ମଣିଷରୁ ଅସାଧାରଣ ରାଷ୍ଟ୍ରନାୟକ

କେତେକ ମଣିଷ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଆସନ୍ତି ନିଜ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ, ଆଉ କେତେକ ମଣିଷ ଆସନ୍ତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ଆଲୋକ ଜଳାଇବାକୁ। ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ଏମିତି କିଛି ନାମ ରହିଯାଏ, ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ସମୟ ମିଟାଇ ପାରେ ନାହିଁ। ସେହି ଅମର ନାମଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି—ଲାଲ ବାହାଦୁର ଶାସ୍ତ୍ରୀ। ୨ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୦୪ ମସିହାରେ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ମୁଗଲସରାଇଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ମଣିଷର ମହତ୍ତ୍ୱ ତା'ର ଉଚ୍ଚତା, ଧନ କିମ୍ବା ପଦବୀରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ତା'ର ଚରିତ୍ର ଓ କର୍ମରେ ରହିଥାଏ। ପିଲାଦିନରୁ ଅଭାବ ତାଙ୍କର ସାଥୀ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ତାଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ହରାଇ ପାରି ନଥିଲା। ସେ ଜାଣିଥିଲେ, ଜୀବନରେ ବଡ଼ ହେବା ପାଇଁ ବଡ଼ ଘର ନୁହେଁ, ବଡ଼ ହୃଦୟ ଆବଶ୍ୟକ। ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଯୋଗଦେଇ ସେ ଦେଶ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ। ଜେଲ୍ ଯାଇଥିଲେ, କଷ୍ଟ ସହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେଶପ୍ରେମର ପଥରୁ କେବେ ବିଚଳିତ ହୋଇ ନଥିଲେ। ୧୯୬୪ ମସିହାରେ ଭାରତର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ଅହଂକାରର ଛାୟା ପଡ଼ି ନଥିଲା। ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ସରଳ ମଣିଷ, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଥିଲା ଅସୀମ ଦେଶପ୍ରେମ।

ତାଙ୍କର ଅମର ଆହ୍ୱାନ—

“ଜୟ ଜବାନ, ଜୟ କିସାନ”

କେବଳ ଏକ ସ୍ଲୋଗାନ ନଥିଲା। ଏହା ଥିଲା ଭାରତର ଦୁଇଟି ମେରୁଦଣ୍ଡ—ସୀମାରେ ଦେଶକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଯବାନ ଓ ମାଟିରେ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବା କୃଷକଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଗଭୀର ସମ୍ମାନ। ୧୯୬୫ ମସିହାର ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ ଦେଶବାସୀଙ୍କ ମନରେ ସାହସ ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଜାଗ୍ରତ କରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଇତିହାସର ଏହି ମହାନ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ଭାଗରେ ଏମିତି ଏକ ଘଟଣା ଘଟିଲା, ଯାହା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଜାଗ୍ରତ କରେ।

ସେହି ଘଟଣାର ନାମ—ତାଶକେଣ୍ଟ।

ତାଶକେଣ୍ଟର ସେହି ରାତି: ଶାନ୍ତିର ଚୁକ୍ତି, ଶୋକର ସକାଳ

୧୯୬୬ ମସିହା, ଜାନୁଆରୀ ମାସ। ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ୧୯୬୫ର ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ତାଶକେଣ୍ଟଠାରେ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିଲା। ସୋଭିଏତ୍ ସଂଘର ମଧ୍ୟସ୍ଥତାରେ ଭାରତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଲାଲ ବାହାଦୁର ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପାକିସ୍ତାନର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଆୟୁବ ଖାନ୍ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ। ୧୦ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୬୬। ତାଶକେଣ୍ଟ ଘୋଷଣାନାମାରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର ହେଲା। ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ତାପ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତିର ଏକ ନୂଆ ଆଶା ଜନ୍ମ ନେଲା। ଜଣେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ଦେଶର ସମ୍ମାନ ଓ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ବିଦେଶ ମାଟିରେ ନିଜର ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କିଏ ଜାଣିଥିଲା, ସେହି ରାତି ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଶେଷ ରାତି ହୋଇଯିବ!

୧୧ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୬୬ର ଭୋର ପୂର୍ବରୁ ତାଶକେଣ୍ଟରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ହେଲା। ସରକାରୀ ଭାବେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହୃଦ୍‌ଘାତ ବୋଲି ଜଣାଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ପୂର୍ବରୁ ହୃଦ୍‌ରୋଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବିଦେଶ ମାଟିରେ ହଠାତ୍ ଚାଲିଯିବା ଘଟଣା ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ ସ୍ତବ୍ଧ କରିଦେଲା। ଯେଉଁ ମଣିଷ କିଛି ଘଣ୍ଟା ପୂର୍ବରୁ ଶାନ୍ତିର ହସ୍ତାକ୍ଷର କରିଥିଲେ, ସେ ଆଉ ନାହାନ୍ତି! ଯେଉଁ ମଣିଷ ଦେଶର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ସେ ନିଜେ ନିରବ ହୋଇଗଲେ! ଭାରତର ଆକାଶରେ ଶୋକର କଳା ବାଦଲ ଘୋଟିଗଲା। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ନେଇ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ସନ୍ଦେହ ଉଠିଥିଲା। ତାଙ୍କ ମୃତଦେହର ପୋଷ୍ଟମର୍ଟମ୍ ହୋଇନଥିବା ଘଟଣା ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଲୋଚନାକୁ ଆହୁରି ଗଭୀର କରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ କଥା ମନେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ—ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିବା ଓ ଅପରାଧ ପ୍ରମାଣିତ ହେବା ଏକ କଥା ନୁହେଁ।

ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇ ଥିବା ସନ୍ଦେହ ଓ ବିଭିନ୍ନ ତତ୍ତ୍ୱ ଇତିହାସର ଏକ ଅନୁତ୍ତରିତ ଅଧ୍ୟାୟ ହୋଇ ରହିଛି।

ଦ ତାଶକେଣ୍ଟ ଫାଇଲ୍: ପରଦାରେ ପ୍ରଶ୍ନ, ମନରେ ଅନେକ ଅନୁଭବ

୨୦୧୯ ମସିହାରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିବା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର The Tashkent Files

ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଏକ ରହସ୍ୟମୟ କାହାଣୀକୁ ପରଦାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା। ଏହା କେବଳ ଏକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନୁହେଁ; ଦର୍ଶକଙ୍କ ମନରେ ଇତିହାସ, ରାଜନୀତି, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା ଏକ କଳାକୃତି।

ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଆମକୁ ଗୋଟିଏ ଗଭୀର କଥା ମନେ ପକାଇଦିଏ—

ଇତିହାସରେ ଯାହା ଲେଖାଯାଇଛି, ତାହା ପଢ଼ିବା ଯେତିକି ଜରୁରୀ, ଇତିହାସର ଅଜଣା ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣିବା ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଜରୁରୀ। ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଉଠାଯାଇଥିବା କେତେକ ଘଟଣା ଓ ଚରିତ୍ର ନାଟକୀୟ ଉପସ୍ଥାପନାର ଅଂଶ। ତେଣୁ ସିନେମାର କାହାଣୀକୁ ଐତିହାସିକ ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ ତଥ୍ୟ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଦେଖିବା ପରେ ମନରେ ଯେଉଁ ଭାବନା ଜନ୍ମ ନିଏ, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମାନବୀୟ। ଜଣେ ନେତାଙ୍କ ଜୀବନ କେବଳ ତାଙ୍କ ପଦବୀରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ପରିବାର, ତାଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନ, ତାଙ୍କ ଅସମାପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଲୁହ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଅଂଶ। ଭାବନ୍ତୁ, ଜଣେ ପତ୍ନୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଶର ସେବା ପାଇଁ ବିଦେଶକୁ ବିଦାୟ ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଫେରିଲା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିର୍ଜୀବ ଶରୀର! ଜଣେ ପିଲା ଯାହାଙ୍କୁ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ସ୍ନେହ ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା, ସେ ହଠାତ୍ ପିତୃଛାୟା ହରାଇଲା! ଏକ ଦେଶ ଯାହାର ନେତା ଶାନ୍ତିର ସ୍ୱପ୍ନ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ, ସେହି ଦେଶ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଜୀବନ୍ତ ଦେଖିପାରିଲା ନାହିଁ!

ଏହି ଦୁଃଖକୁ କୌଣସି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖାଇ ପାରିବ ନାହିଁ।

ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀଙ୍କ ଜୀବନ: ଆଜିର ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଏକ ନିରବ ଶିକ୍ଷା

ଆଜି ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀଙ୍କ ଜୀବନକୁ ମନେ ପକାଉ, ସେତେବେଳେ ଆମ ଆଖି ଆଗରେ ଆସେ ଜଣେ ସରଳ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ନମ୍ର ସ୍ୱଭାବର, ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ମଣିଷ।

ସେ ଆମକୁ ଶିଖାଇଥିଲେ—

ଦେଶପ୍ରେମ କେବଳ ଭାଷଣରେ ନୁହେଁ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନରେ ରହିଥାଏ।
ନେତୃତ୍ୱର ଅର୍ଥ ଶାସନ କରିବା ନୁହେଁ, ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସେବା କରିବା।
ସରଳତା ଦୁର୍ବଳତା ନୁହେଁ, ଏହା ଚରିତ୍ରର ଶକ୍ତି।
ଦେଶର ସମ୍ମାନ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାର୍ଥଠାରୁ ଉପରେ।

ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇ ଆମର ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଥାଇପାରେ। ସେହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଖୋଜିବା ଏକ ନାଗରିକ ଅଧିକାର। କିନ୍ତୁ ସେହି ଖୋଜାଖୋଜିରେ ତଥ୍ୟ, ପ୍ରମାଣ ଓ ନିରପେକ୍ଷତାକୁ ଭୁଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏକ ମହାନ ମଣିଷଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାର ଅର୍ଥ କେବଳ ତାଙ୍କ ଫଟୋରେ ମାଳା ପିନ୍ଧାଇବା ନୁହେଁ।

ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶକୁ ନିଜ ଜୀବନରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି।

ଯଦି ଜଣେ ଛାତ୍ର ସତ୍ୟବାଦୀ ହୁଏ, ଜଣେ କର୍ମଚାରୀ ନିଷ୍ଠାର ସହ କାମ କରେ, ଜଣେ ନେତା ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଛାଡ଼ି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରେ, ତେବେ ସେହିଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠେ।

ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ଆଉ ଏକ କଥା ଶିଖାଏ—ଜଣେ ମଣିଷର ଉଚ୍ଚତା ତାଙ୍କ ଦେହର ମାପରେ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଉଚ୍ଚତାରେ ମାପାଯାଏ।

ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀ ଆଜି ଆମ ମଧ୍ୟରେ ନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ପଚାରୁଛି— “ତୁମେ ଦେଶ ପାଇଁ କ'ଣ କରୁଛ?”

ଏକ ଅମର ଆତ୍ମା ପ୍ରତି ହୃଦୟର ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି

ଜାନୁଆରୀ ୧୧ ତାରିଖ ଆସିଲେ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ଏକ ଦୁଃଖଦ ଅଧ୍ୟାୟ ଆମ ମନକୁ ଛୁଇଁଯାଏ। ତାଶକେଣ୍ଟର ସେହି ରାତି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଇତିହାସର ଏକ ନିରବ ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇ ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ସେହି ପ୍ରଶ୍ନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ହେଉଛି ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀଙ୍କ ଜୀବନର ମୂଲ୍ୟବୋଧ। ଆମେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଜଣା ଦିଗକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁ। ଆମେ ଚାହୁଁ ଇତିହାସର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନୁତ୍ତରିତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ମିଳୁ। କାରଣ ଜଣେ ରାଷ୍ଟ୍ରନାୟକଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ପର୍କରେ ସତ୍ୟ ଜାଣିବା କେବଳ ଇତିହାସର ଆବଶ୍ୟକତା ନୁହେଁ, ଏହା ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପ୍ରତି ଆମର ଦାୟିତ୍ୱ। କିନ୍ତୁ ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀଙ୍କୁ ମନେ ପକାଉ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ରହସ୍ୟ ମାତ୍ର ଆମ ମନରେ ନ ରହୁ। ମନେ ପଡ଼ୁ ତାଙ୍କର ସରଳ ଜୀବନ। ମନେ ପଡ଼ୁ ତାଙ୍କର ନିଷ୍ଠା। ମନେ ପଡ଼ୁ ତାଙ୍କର ଦେଶପ୍ରେମ। ମନେ ପଡ଼ୁ ତାଙ୍କର ସେହି ଅମର ଆହ୍ୱାନ.............

ଜୟ ଜବାନ, ଜୟ କିସାନ!

ଜଣେ ମହାନ ନେତା ଚାଲିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରା ଆଜି ମଧ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ଭାରତୀୟଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବଞ୍ଚିଛି।

ସେ ଆମକୁ ଶିଖାଇ ଗଲେ ଯେ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଫଳତା ହେଉଛି ଏମିତି କିଛି କରିଯିବା, ଯାହା ନିଜ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଚାଲିବ।

ଆଜି ଆମେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ କହିବାକୁ ଚାହୁଁ—

ହେ ଭାରତର ମହାନ ସୁପୁତ୍ର!

ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନ ଆମ ପାଇଁ ଏକ ଆଦର୍ଶ।

ଆପଣଙ୍କ ସରଳତା ଆମ ପାଇଁ ଏକ ଶିକ୍ଷା।

ଆପଣଙ୍କ ଦେଶପ୍ରେମ ଆମ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରେରଣା।

ତାଶକେଣ୍ଟର ସେହି ରାତିର ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିନେ ମିଳୁ କି ନ ମିଳୁ, ଭାରତର ଇତିହାସରେ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ସଦା ଅମର ହୋଇ ରହିବ।

ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନର ଆଲୋକ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ିକୁ ସତ୍ୟ, ସେବା, ସରଳତା ଓ ଦେଶପ୍ରେମର ପଥରେ ଆଗେଇ ନେଉ।

ଶତ ଶତ ନମନ, ଭାରତର ଗର୍ବ—ଲାଲ ବାହାଦୁର ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀ।

ଜୟ ହିନ୍ଦ! ଜୟ ଭାରତ!

ଶାସ୍ତ୍ରୀଜୀ ଓ ତାଶକେଣ୍ଟ ଫାଇଲ୍

ସତ୍ୟ, ସନ୍ଦେହ, ଦେଶପ୍ରେମ ଓ ଜଣେ ମହାନ ନେତାଙ୍କ ଅକାଳ ବିୟୋଗର କାହାଣୀ