हा दिवस आला की प्रत्येक भारतीयाच्या मनात अभिमानाची लहर उठते. शाळांच्या प्रांगणात तिरंगा डौलाने फडकतो, राष्ट्रगीताचे सूर वातावरण भारून टाकतात, देशभक्तीपर गीते कानावर पडतात आणि प्रत्येकाच्या ओठांवर एकच शब्द असतो—भारत!पण या उत्सवाच्या पलीकडे जाऊन आपण कधी स्वतःला एक प्रश्न विचारतो का?“आपल्याला मिळालेले स्वातंत्र्य आपण खऱ्या अर्थाने जगतो आहोत का?”१५ ऑगस्ट १९४७ रोजी भारत स्वतंत्र झाला.

शेकडो वर्षांच्या परकीय सत्तेच्या जोखडातून भारतमाता मुक्त झाली. या स्वातंत्र्यामागे असंख्य ज्ञात-अज्ञात स्वातंत्र्यसैनिकांचे बलिदान होते. कुणी तुरुंगवास भोगला, कुणी लाठ्या खाल्ल्या, कुणी आपल्या कुटुंबाचा त्याग केला, तर कुणी हसत हसत फासाचा दोर गळ्यात घातला.महात्मा गांधींच्या अहिंसेपासून भगतसिंगांच्या क्रांतिकारी विचारांपर्यंत, नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांच्या “तुम मुझे खून दो…” या आवाहनापासून लोकमान्य टिळकांच्या स्वराज्याच्या घोषणेपर्यंत—भारतीय स्वातंत्र्याचा इतिहास त्याग, संघर्ष आणि राष्ट्रप्रेमाने भरलेला आहे.त्यांनी स्वप्न पाहिले होते ते केवळ परकीय सत्ता हाकलून देण्याचे नव्हते. त्यांचे स्वप्न होते—एक स्वतंत्र, स्वाभिमानी, समताधिष्ठित आणि प्रगत भारत घडवण्याचे.आज आपण स्वतंत्र आहोत. आपल्याला मतदानाचा अधिकार आहे. आपल्याला आपल्या विचारांचे स्वातंत्र्य आहे. शिक्षण घेण्याचा, आपल्या आवडीचे क्षेत्र निवडण्याचा, स्वतःचे भविष्य घडवण्याचा अधिकार आहे. आपण देशाच्या कोणत्याही भागात जाऊ शकतो, कोणताही व्यवसाय करू शकतो आणि आपल्या मतांची अभिव्यक्ती करू शकतो.मग प्रश्न असा आहे की, स्वातंत्र्याची खरी किंमत आपण जाणतो का?स्वातंत्र्य म्हणजे मनाला येईल तसे वागणे नव्हे.

स्वातंत्र्य म्हणजे जबाबदारी स्वीकारण्याची ताकद.रस्त्यावर कचरा फेकून “माझा देश महान” म्हणण्यात अर्थ नाही. वाहतुकीचे नियम तोडून देशभक्तीची गाणी ऐकण्यात अर्थ नाही. भ्रष्टाचाराला विरोध करण्याऐवजी त्याला प्रोत्साहन देणे, जात-पात आणि धर्माच्या नावावर माणसामाणसांत भिंती उभ्या करणे, स्त्रीचा अपमान करणे किंवा पर्यावरणाची नासधूस करणे—ही स्वतंत्र भारताची स्वप्ने नक्कीच नव्हती.आज देशाला सीमेवर उभ्या असलेल्या सैनिकांइतकीच गरज आहे ती प्रामाणिक नागरिकांची.एक विद्यार्थी मन लावून अभ्यास करतो, तो देश घडवतो.

एक शिक्षक प्रामाणिकपणे ज्ञान देतो, तो देश घडवतो.

एक शेतकरी कष्टाने अन्न पिकवतो, तो देश घडवतो.

एक डॉक्टर रुग्णाची सेवा करतो, तो देश घडवतो.

एक सफाई कर्मचारी शहर स्वच्छ ठेवतो, तो देश घडवतो.

आणि एक सामान्य नागरिक आपले कर्तव्य प्रामाणिकपणे पार पाडतो, तोही देश घडवतो.देशभक्ती केवळ १५ ऑगस्ट आणि २६ जानेवारीपुरती मर्यादित नसावी. तिरंगा हातात घेणे सुंदर आहे; पण तिरंग्याचा सन्मान आपल्या आचरणात दिसणे त्याहून सुंदर आहे.आज भारत वेगाने बदलत आहे. विज्ञान, तंत्रज्ञान, अंतराळ संशोधन, डिजिटल क्रांती, शिक्षण, उद्योग आणि क्रीडा अशा अनेक क्षेत्रांत भारत जगासमोर आपली ताकद दाखवत आहे. पण विकासाबरोबरच काही आव्हानेही आपल्यासमोर आहेत—गरिबी, बेरोजगारी, प्रदूषण, अंधश्रद्धा, सामाजिक विषमता, स्त्री-सुरक्षा आणि डिजिटल माध्यमांचा गैरवापर.या समस्या केवळ सरकारच्या नाहीत; त्या आपल्या सर्वांच्या आहेत.आपण प्रत्येकाने आपल्या छोट्याशा जगात एक सकारात्मक बदल घडवण्याचा प्रयत्न केला, तर देश नक्की बदलेल.

आजच्या तरुणाईच्या हातात मोबाईल आहे, पण त्याच हातात देशाचे भविष्यही आहे. सोशल मीडियावर तासन्तास वेळ घालवण्याऐवजी ज्ञान मिळवण्यासाठी त्याचा उपयोग करता येतो. अफवा पसरवण्याऐवजी सत्य तपासता येते. द्वेष पसरवण्याऐवजी माणुसकीचा संदेश देता येतो.कारण देश फक्त संसदेत किंवा सीमारेषेवर घडत नाही;

देश आपल्या घरात, आपल्या शाळेत, आपल्या रस्त्यावर आणि आपल्या विचारांत घडत असतो.१५ ऑगस्टला आपण तिरंग्याला सलाम करतो. पण त्या तिरंग्यातील केशरी रंग आपल्याला त्याग आणि धैर्य शिकवतो, पांढरा रंग सत्य आणि शांततेचा मार्ग दाखवतो, तर हिरवा रंग समृद्धी आणि प्रगतीची प्रेरणा देतो. अशोकचक्र आपल्याला सांगते—थांबू नका, सतत पुढे चला!म्हणूनच या स्वातंत्र्यदिनी आपण एक संकल्प करूया—देश बदलण्याची सुरुवात इतरांकडून नव्हे, स्वतःपासून करूया.एक झाड लावूया.

एक गरजू व्यक्तीला मदत करूया.

एक चुकीची गोष्ट करण्यापासून स्वतःला थांबवूया.

एक चांगली गोष्ट दुसऱ्याला शिकवूया.

जात, धर्म, भाषा यापलीकडे जाऊन माणसाला माणूस म्हणून पाहूया.कारण स्वातंत्र्य मिळवण्यासाठी आपल्या पूर्वजांनी रक्त दिले;

आता त्या स्वातंत्र्याला अर्थ देण्यासाठी आपल्याला कर्तव्य, प्रामाणिकपणा आणि माणुसकी द्यायची आहे.आज तिरंगा आकाशात अभिमानाने फडकताना पाहताना मनात एकच भावना असावी—“हा देश मला काय देतो?” यापेक्षा

“मी माझ्या देशाला काय देऊ शकते?”ही भावना प्रत्येक भारतीयाच्या मनात निर्माण झाली, तर भारत केवळ स्वतंत्र देश राहणार नाही; तो सामर्थ्यवान, संवेदनशील आणि जगाला दिशा देणारा भारत बनेल.जय हिंद!

वंदे मातरम्! 🇮🇳

-अभिलाषा देशपांडे

🇮🇳 स्वातंत्र्य म्हणजे फक्त मोकळा श्वास नव्हे…!

स्वातंत्र्यदिन विशेष लेख१५ ऑगस्ट… भारताच्या इतिहासातील सुवर्णाक्षरांनी लिहिलेला दिवस!